فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یافته‌های دو دهۀ اخیر در شمال دشت کویر، اهمیت این پهنه را در دوران پلیئستوسن نشان می‌دهد و پیشنهاد می‌کند که این بخش از فلات ایران به‌دلیل نوسانات اقلیمی-محیطی در گذشته، شرایط متفاوتی با امروز داشته است؛ بدین‌گونه که در بُرهه‌های زمانی با شرایط مناسب، پذیرای جمعیت‌های انسانی بوده است. بر‌همین‌اساس، فرضیۀ گذرگاهِ پراکنشیِ حاشیۀ شمالی دشت کویر مطرح شد. با این‌وجود، اطلاعات در دسترس از جمعیت‌های انسانی دوران پلیئستوسن در این پهنۀ اندک و محدود به بخش‌های شرقی و غربی آن است و اطلاعات چندانی از بخش مرکزی‌، منطبق با استان‌های البرز، تهران و بخش غربی از استان سمنان امروزی، به‌جز چند محوطۀ بالادست در بخش‌های ناهموار شمالی در دست نیست. شواهد پایین‌دست هم به چشم‌انداز شورقاضی محدود می‌شود. به‌همین‌دلیل، بررسی پیمایشیِ پارینه‌سنگی در پهنۀ کوچکی از بخش مرکزی در محدودۀ شهرستان امروزی ایوانکی با اهداف اصلی مشخص کردن وضعیت این بخش از گذرگاه شمالی در دوران پلیئستوسن و بررسی درجۀ پیوستگی و حضور چشم‌اندازهای پارینه‌سنگی در این گذرگاه و در نتیجه، تقویت یا تضعیف فرضیۀ مطرح‌شده، انجام شد. در نتیجۀ انجام بررسی پیمایشی فشرده با پای پیاده و نمونه‌برداری به روش ترکیبیِ طبقه‌بندی‌شدۀ متناسب (اتفاقی) و روش سازشی، پراکنش‌های گسترده‌ای از دست‌ساخته‌های سنگی ثبت شدند. در اینجا، یکی از این پراکنش‌های سطحی، -محوطۀ بولان- معرفی شده و مجموعۀ دست‌ساخته‌های سنگی آن مورد بررسی قرار گرفته‌ است. نتایج مقدماتی پیشنهاد می‌دهد که براساس روش تحلیل گونه-فن‌شناسی و گاهنگاری مقایسه‌ای، می‌توان حضور جمعیت‌های انسانی در دوره‌های پارینه‌سنگی میانی و جدید با دو سنت ابزارسازی متفاوت، اما درهم‌آمیخته را در اینجا تشخیص داد. علاوه‌بر آن، به‌طورکلی، سنت ابزارسازی در بولان به‌صورت ابزارسازی غیررسمی و فرصت‌طلبانه بوده است. درنهایت، یافت‌شدن چشم‌اندازهای وسیع پارینه‌سنگی در بخش مرکزی از شمال دشت کویر به تقویت فرضیۀ گذرگاه شمالی در دل فلات ایران انجامید.