فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

عواملـی مانند صغر، گرچه به‌طور مستقیم مانع یا رافع مسئولیت کیفری نیستند، اما در باور به تحقق یا عدم تحقق این مسئولیت تأثیرگذارند؛ به این معنا که یا وقوع مسئولیت کیفری را نفی کرده و در نتیجه مجازات منتفی می‌شود، یا پس از تحقق مسئولیت، موجب رفع آن می‌گردند. مفاهیمی همچون عقل، بلوغ، قصد و اختیار یا از اجزای عنصر معنوی جرم محسوب می‌شوند یا از مقومات اهلیت جزایی. اگر این عناصر را اجزای عنصر معنوی بدانیم، فقدان آن‌ها موجب عدم تحقق عنصر معنوی و در نتیجه عدم وقوع جرم خواهد شد؛ اما اگر عنصر معنوی تنها در قالب عمد در جرائم عمدی و تقصیر در جرائم غیرعمدی تعریف شود، در آن صورت عقل، بلوغ، قصد و اختیار از شرایط تحقق اهلیت جزایی به شمار می‌آیند که وجود آن شرط لازم برای تحقق مسئولیت کیفری است. به هر روی، تحقق مسئولیت کیفری منوط به اجتماع رفتار مجرمانه متشکل از عناصر قانونی، مادی و معنوی و نیز وجود اهلیت جزایی است، مشروط بر آن‌که هیچ‌یک از علل موجهه جرم یا عوامل مانع مسئولیت کیفری وجود نداشته باشند.