فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

«گاهنگاری» و بازبینیِ تاریخ‌گذاری‌های نسبی و مطلق حوزه‌های فرهنگی، همواره از اقتضائات جدایی‌ناپذیر در علم باستان‌شناسی است. بر این‌اساس، از مناطق با اهمیت و ریشه‌دار در گاهنگاریِ مطالعات باستان‌شناسی ایران، زاگرس‌مرکزی و دامنه‌های جنوبی رشته‌کوه الوند و دشت ملایر است که از دهۀ 1990م. با حضور باستان‌شناسان غیرایرانی مورد بحث و توجه بوده و تا به امروز نیز کمابیش ادامه داشته است. دشت ملایر از حوزه‌های فرهنگی شاخص پیش‌ازتاریخ استان همدان به‌شمار می‌آید که با حضور محوطه‌های کلیدی از ادوار مختلف، همواره مورد مناقشه و بحث بوده و در ادبیات باستان‌شناختی زاگرس‌مرکزی نقش‌آفرینی کرده است. این منطقه در برخی از ادوار تاریخی، مانند دورۀ مس‌وسنگ دارای تاریخ‌گذاری مطلق است و دوره‌های تاریخی قبل از آن، یعنی روستانشینی آغازین با تاریخ‌گذاری نسبی، معرفی و گاهنگاری شده است؛ بنابراین شناخت و ضرورت گاهنگاری مطلق آن، امری ضروری بوده و هدف اصلی این نوشتار است. در این پژوهش با ارائه تاریخ‌گذاری مطلق آزمایش کربن14 از دانشگاه کوپنهاک دانمارک، جدول گاهنگاری هزارۀ ششم پیش‌ازمیلاد این حوزۀ فرهنگی با اطمینان‌خاطر بیشتری ارائه می‌شود که پیش‌تر به‌صورت نسبی و برمبنای سفال بیان گردیده است. مسألۀ اصلی پژوهش -ضمن نگاه انتقادی به روش گاهنگاری سنتی این حوزه مبتنی‌بر توالی فرهنگی گودین- با طرح این پرسش پی‌گیری می‌شود که، با توجه به ارائه تاریخ‌گذاری نسبی درخصوص نخستین استقرارهای جوامع انسانی در دشت ملایر که مبتنی‌بر «سفال» سامان یافته است، چه مقدار این نظریات با تاریخ‌گذاری مطلق آن تطابق دارد؟ براساس این پرسش، فرضیۀ پژوهش چنین طرح می‌یابد که، براساس نمونۀ آزمایش کربن14 از لایه‌های تحتانی محوطۀ پشت‌فرودگاه، تاحدودی تاریخ‌گذاری نسبی پیشین صحیح بوده و نتایج حاصله -با کمی تسامح- منطبق با نظریات و تاریخ‌گذاری‌ها ارائه شده است. روش پژوهش در این‌نوشتار، نظریۀ داده‌بنیاد از نوع کیفی و مبتنی‌بر روش تاریخی-تحلیلی با بهره‌مندی از روش آزمایشگاهی تاریخ‌گذاری رادیوکربن14 خواهد بود. برآیند و نتایج، نشان از حضور جوامع نخستین طی هزارۀ ششم (با تاریخ کالیبره‌شدۀ 5216-4994پ.م.) با افق فرهنگیِ «سراب جدید» مشخص می‌گردد.