شواهدی تازه از نوسنگیباسفال در شرق مازندران براساس بررسیهای جدید باستانشناسی
نویسندگان
1 دانشجوی دکترای باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
2 دانشیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران (نویسندۀ مسئول).
3 استاد گروه باستانشناسی، دانشگاه ریدینگ، ریدینگ، بریتانیا
4 پژوهشگر مشاور در دانشگاه پنسیلوانیا، آمریکا
doi
10.22084/nb.2023.28212.2619چکیده
مسأله نوسنگیشدن و اهلیسازی، تولید غذا و رسیدن به سبک زندگی نوسنگی در منطقۀ شرق مازندران پس 70سال مسکوت ماندن در یک دهۀ اخیر بار دیگر موضوع جذابی برای باستانشناسان و پژوهشگران شده است. کاوشها و بررسیهای میدانی طی این سالها برای طرح فرضیات نوسنگیشدن صورتگرفته که باوجود روشنشدن برخی از مسائل، پرسشهای بیشتری نیز مطرحشده که هنوز بیپاسخ ماندهاند؛ از طرف دیگر، بررسیهای میدانی گذشته نتوانسته بهخوبی ظرفیتهای نوسنگی شرق مازندران را معرفی کنند؛ بنابراین یک برنامۀ بررسی میدانی با دو پرسش و هدف اصلی تعریف و پیشنهاد شد: 1) ارتباطات درونمنطقهای بین محوطههای نوسنگی باسفال شرق مازندران واقعدر ارتفاعات و دشتهای جلگهای با توجه به فرضیات نوسنگیشدن براساس عوامل درونزا چگونه بوده است؟ و 2) روابط فرامنطقهای شرق مازندران در دوران نوسنگی باسفال با مناطق همجوار نظیر: دشت گرگان، دشت شاهرود، شمالشرق ایران و جنوب ترکمنستان و مسیرهای احتمالی آن در راستای فرضیات نوسنگیشدن براساس عوامل برونزا چگونه بود؟ در بررسی مذکور 53 محوطه مورد بررسی و شناسایی قرار گرفتند و نیز برخی از مجموعههای سفالی نیز بازنگری شدند. حاصل کار، شناسایی و اضافهشدن 30 محوطۀ نوسنگی جدید به فهرست محوطههای نوسنگی باسفال است که در ارتفاعات و دشتهای جلگهای واقعشدهاند؛ بنابراین، درحالحاضر تعداد محوطههای نوسنگی منطقۀ شرق مازندران به 42 محوطه افزایشیافته است. مطالعۀ سفالهای جمعآوریشده نشان میدهد که برهمکنشهایی بین دشتها و سرزمینهای مرتفع برقرار بود که میتواند در راستای الگوی زیست چراگردی فصلی مورد تحلیل قرار گیرد. همچنین روابط فرامنطقهای با مناطق همجوار را با توجه به شواهد، احتمالاً نه ازطریق دشتهای میانکوهی، بلکه ازطریق دشتهای جلگهای، بهخصوص دشت گرگان باید جستجو کرد؛ این موضوع، احتمال روند نوسنگیشدن براساس عوامل برونزا را مطرح میکند. روش پژوهش حاضر، مبتنیبر توصیف و تحلیل یافتههای برنامۀ بررسی یادشده و مطالعات مقایسهای یافتههای محوطهها و مناطق همجوار با شرق مازندران است.
