بررسی الگوی استقراری محوطههای دوران تاریخی و اسلامی حاشیۀ غربی بیابان لوت
نویسندگان
1 استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران (نویسندۀ مسئول).
2 استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.22084/nb.2023.27969.2601چکیده
حاشیۀ غربی بیابان لوت، بهلحاظ موقعیت جغرافیایی ویژهاش، از دیرباز نقش مهمی در تبادلات فرهنگی جوامع داشته است. وجود شهر شهداد -متعلق به هزارۀ سوم پیشازمیلاد- در این منطقه، بر اهمیت دشت لوت در مطالعات باستانشناسی جنوبشرق ایران گواهی میدهد؛ بدینسبب بود که در سال 1390ه.ش. بررسی هدفمند باستانشناختی با هدف تعیین الگوی استقراری محوطههای دوران تاریخی و اسلامی در حاشیۀ غربی دشت لوت آغاز گردید. دستاورد این بررسی، شناسایی 94 اثر باستانی توسط نگارندگان مشتملبر تپهها، بناها، گورستانها، دستکندها و نگارکندها از هزارۀ پنجم پیشازمیلاد تا دورۀ متأخر اسلامی بود. هدف اصلی پژوهش میدانی، بداندلیل بود تا الگوی استقراری محوطههای دوران تاریخی و اسلامی حاشیۀ غربی دشت لوت را معیّن و نقش عوامل زیستمحیطی و انسانی را در پراکنش محوطهها بازیابی کند؛ در اینراستا، پرسش اساسی پژوهش عبارت است از: توزیع مکانی و زمانی محوطههای باستانی در ادوار تاریخی و اسلامی در این منطقه از کشور چگونه بوده و از چه مؤلفهها و عواملی تأثیر پذیرفته است؟ پس از اتمام بررسی روشمند منطقه مشخص گردید که مجموعاً 72 اثر به ادوار تاریخی و اسلامی و بقیه به دوران پیشازتاریخ تعلق داشتند. همچنین، ضمن معرفی استقرارهای دوران تاریخی و اسلامی حاشیۀ غربی دشت لوت، الگوی پراکنش آنها در پهنۀ فرهنگی بیابانی ایندشت تحلیل شده است. نتایج پژوهش نشان میدهد که وجود مخروطافکنۀ شهداد، شکل طولی حاشیۀ غربی کویر لوت -شمال به شمالشرقی- و استمرار نقش ارتباطی منطقه از دوران تاریخی تا قرون متأخر اسلامی بر رشد و توسعۀ سکونتگاهها و الگوی استقراری زیستگاهها تأثیر بهسزایی داشته است. بهنظر میرسد همسو با استقرارهای پیشازتاریخ حاشیۀ غربی کویر لوت، رونق زندگی در ادوار تاریخی و اسلامی نیز برروی مخروطافکنۀ شهداد تداوم داشته است؛ اگرچه این تداوم در دورههای موردمطالعه به یکمیزان و کیفیت نبوده است.
