نمادینگی حضور توأمان نقش شیر و اژدها در آثار هنری ایران در عصر اسلامی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
2 استادیار، گروه صنایعدستی، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
doi
10.22034/daraygah.2021.135037چکیده
شیر و اژدها به دلایل و خصیصه های منحصربهفردی که داشته اند بهصورت نماد و اسطوره درآمده اند. در دوره اسلامی توأمان و در تقابل با یکدیگر در آثار هنری ایران دیده می شوند، حضور توأمانی که تا قبل از ظهور اسلام اثری از آن نبود. هدف این پژوهش بررسی چگونگی حضور توأمان این دو نماد در آثار هنری ایران در دوره اسلامی است. در این راستا شناخت مفاهیم نمادین شیر و اژدها در سه حوزه اساطیر، معتقدات اسلامی و ادبیات ایران تا بدان جا موردبررسی قرار میگیرد که برای خوانش آثار و این حضورِ توأمان راه گشا باشند. به عبارتی دیگر، تصویر و تصوّری که هر سه حوزه از نماد شیر و اژدها به مخاطب می دهد، برای این پژوهش مدنظر است. این پژوهش مبنی بر روش مطالعه تاریخی و تحلیلی بر آن است به این پرسش ها پاسخ دهد که حضور توأمان نماد شیر و اژدها در آثار هنری ایران به چه معناست؟ این حضور توأمان به نبرد خیر و شر و غلبه یکی بر دیگری تعبیر میشود یا به معنای اتحاد بدون هویت است؟ حضور نماد شیر و اژدها همیشه بهصورت نبرد در آثار هنری دیده میشود که به لحاظ مفهومی، بهطورکلی نمادی است از نبرد همیشگی نور و تاریکی، خیر و شر، ولی نکته حائز اهمیت آن است که به نظر، نوع اثر و جایگاه قرارگیری این نقش نمادین و دوره تاریخی به لحاظ تفکر غالب شیعی، در رساندن مفهوم این حضور توأمان تأثیرگذار است و بر این اساس هر اثر میتواند با یک یا هر سه خوانش اساطیری، اسلامی-شیعی و ادبی معنا دهد.
