بررسی نمادهای کلیدی در نقوش گلیمهای عشایر منطقه خراسان (کرمانج، ترکمن و سنگسر)
نویسندگان
1 استادیار گروه صنایع دستی دانشکده صنایع دستی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران
doi
10.22034/daraygah.2021.135050چکیده
سرزمین خراسان با وسعت گسترده، علاوه بر اینکه محملی برای رشد و شکوفایی هنرهای گوناگون بوده است، برخی از مفاهیم کلیدی فرهنگ ایرانی را نیز حفظ کرده است. یکی از بهترین راههای بازجست این مفاهیم، رجوع به هنرهایی است که فرهنگ و هویت ایرانی را متجلی ساختهاند. عشایر منطقه خراسان ازجمله اقوام اصیلی هستند که بازشناسی سنتها، آداب و رسوم و نمادهای آنان میتواند در شناخت هنر و فرهنگ بومی ایران مؤثر باشد. عشایر کرمانج، ترکمن و سنگسر بهواسطه تعاملات فرهنگی که با اقوام و مناطق مجاور داشتهاند، میراث فرهنگی خود را حفظ و جلوهگر نمودهاند. پرسش مطرحشده در پژوهش حاضر این است که مفاهیم کلیدی نقوش گلیمهای این عشایر چیست و این مفاهیم در قالب نمادهای کلیدی در چه نقشمایههایی بروز یافتهاند؟ هدف از این پژوهش مطالعه نمادهای کلیدی نقوش گلیم های عشایر منطقه خراسان و بازجست مفاهیم کلیدی مطرحشده در نقشمایههای آنها است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و شیوه یافتهاندوزی کتابخانهای است. نتایج تحقیق بیانگر آن است که نقوش موجود در دست بافتههای موردمطالعه، ریشه در اعتقادات و آیینهای آنها داشته و ترکیبی از نمادهای کلیدی خلاصه کننده و شرح دهنده هستند. بسیاری از نمادهای بهکاررفته ازجمله نمادهای باروری، برکت، قدرت و حمایت مشترک بوده، هرچند که در تلفظ نامها و شیوه اجرای آنها، تفاوتهایی وجود داشته و برخی از نمادها گاه مفاهیم متفاوت و حتی متناقضی را در بر دارند. بهطورکلی نمادهای حیوانی بیشتر از نمادهای انسانی و گیاهی کاربرد داشته و در ترکمنها نقوش انسانی دیده نمیشود.
