اولویتبندی حفاظتی پستانداران ایران برای مدیریت کارآمد
نویسندگان
1 استادیار گروه محیط زیست دانشکدۀ منابع طبیعی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران
2 . دانشجوی دکتری گروه محیط زیست دانشکدۀ منابع طبیعی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران
3 سازمان محیط زیست، دانشجوی دکتری
4 مدیر بخش پایش و پژوهش انجمن یوزپلنگ ایرانی، تهران و دانشجوی دکتری گروه محیط زیست دانشکدۀ منابع طبیعی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران
5 دانشجوی دکتری گروه محیط زیست دانشکدۀ منابع طبیعی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران
doi
10.22059/jne.2015.55755چکیده
امروزه جمعیتهای بسیاری از پستانداران بهشدت در بحران انقراضاند. بر پایۀ برآوردها، حدود یک چهارم از پستانداران موجود جهان در معرض خطر انقراض قرار دارند. نبود راهبردی مناسب، به اختصاص نامتناسب منابع حفاظتی تنها به شمار اندکی از گونههای بزرگجثه و غفلت از سایر آرایههای درخور اهمیت در پستانداران منجر میشود. با آنکه گونههای کوچکجثه بیشترین تنوع گونهای پستانداران ایران را به خود اختصاص دادهاند (بیش از 150 گونه)، بیشتر پژوهشها با رویکرد بومشناسی و حفاظت در زمینۀ گونههای بزرگجثه متمرکز بوده و گونههای کوچکجثه کمتر مورد توجه قرار گرفتهاند. همچنین در ادامه، تلاشهای صورتگرفته در کشور در دو قالب طرحهای پژوهشی سازمان حفاظت محیط زیست و پایاننامههای تحصیلات تکمیلی در دانشگاهها ارزیابی میشوند و اولویتهای پژوهشی مورد بحث قرار میگیرند. در این پژوهش 50 گونه با امتیاز بالای حفاظتی معرفی شد که یوزپلنگ آسیایی، خرس سیاه و گاو دریایی بهترتیب اولین تا سومین گونه با اولویت بالای حفاظتی را در ایران تشکیل میدهند. جوندگان و خفاشها بهترتیب بیشترین درصد از گونههای با امتیاز بالای حفاظتی را به خود اختصاص دادهاند. از سوی دیگر، درمجموع 43 عنوان پایاننامه در مقطع تحصیلات تکمیلی رشتۀ محیط زیست (کارشناسی ارشد و دکتری) بین سالهای 1386 تا 1391 دربارۀ پستانداران با امتیاز بالای حفاظت اجرا شده است که سمداران و گوشتخواران بهترتیب با 24 و 12 عنوان، بیشترین تعداد پایاننامه را به خود اختصاص دادهاند. بیشترین تعداد پایاننامۀ اجراشده برای پستانداران با اولویت بالای حفاظتی مرتبط به پژوهشهای زیستگاهی و سپس بومشناسی هستند. همچنین بررسیها نشان داد که بیشترین طرحهای حمایتشده توسط سازمان حفاظت محیط زیست به سمداران و گوشتخواران اختصاص یافته است. بر همین اساس ضمن تأیید تناسب تلاشهای صورتگرفته در قالب طرحهای پژوهشی و پایاننامههای اجراشده با اولویت گونههای مهم بهویژه بهمنظور تکمیل شکاف اطلاعاتی موجود دربارۀ آنها، لزوم توجه به پستانداران کوچکجثه مانند جوندگان، خفاشها و حتی گوشتخواران کوچکجثه بحث شد. همچنین بهمنظور ارتقای اولویتبندی حفاظتی پستانداران در کشور، ارزیابی ریسک انقراض گونههای ایران در چارچوب معیارهای اتحادیۀ جهانی حفاظت بهمنظور تدوین فهرست سرخ پستانداران ایران با مشارکت کارشناسان ایرانی توصیه میشود.
