نقد و تحلیل لایۀ واژگانی نامههای فروغ فرخزاد به پرویز شاپور بر پایۀ سبک-شناسی لایهای
نویسندگان
1
2
doi
10.71594/lyriclit.2026.1222116چکیده
سبکشناسی دانشی است که به مطالعۀ شیوۀ کاربرد زبان در متون میپردازد و در این مطالعه از روشهای گوناگونی بهره میبرد. یکی از روشهایی که این دانش در تحلیل متون ادبی از آن استفاده میکند، سبکشناسی لایهای است. سبکشناسی لایهای یکی از سطحهای تحلیل در زبان است؛ چرا که واژه از مهمترین ابزارهای متون ادبی است. در واقع گزینش واژگان خاص، سبک شخصی نویسنده را شکل میدهد. پژوهش حاضر با روش توصیفی – تحلیلی و با تکیه بر مطالعات کتابخانهای، به سبکشناسی لایهای (لایۀ واژگانی) نامههای فروغ به پرویز شاپور در «اولین تپشهای عاشقانه قلبم» با شاخصهایی از قبیل اشارهگر (شاخصهای اشخاص، مکان و زمان)، واژگان حسّی و انتزاعی، عامیانگی و شکوهمندی، کهنگرایی و واژهسازی نو، عموم و خصوص، رمزگان نشاندار و بینشان و دیگر مؤلّفههای تضاد، ترادف و تکرار پرداختهاست. این نامهها، افزون بر ارزش ادبی و روانشناختی، بازتابی از سیر تحول زبانی و عاطفی شاعر در آغاز راه خویش هستند. بر پایۀ الگوی سبکشناسی لایهای، لایۀ واژگانی نخستین سطح تحلیل زبانی است و نشاندهندۀ پیوند میان ساختهای زبانی و جهان درونی نویسنده. نتایج پژوهش نشان میدهد واژگان در این نامهها، گرایشی آشکار به سادگی، صراحت و صمیمیت دارند. بافت عاطفی متن را شکل میدهند. شاخص اشخاص در اشارهگرها، شاخص عاشقانه در رمزگان، تکرار نام پرویز در بخش تکرار، بیشترین بسامد را دارند و بیانگر زبان زنانه هستند. همچنین از این پژوهش بر میآید که لایۀ واژگانی نامهها، نه صرفاً ابزار ارتباطی، بلکه عاملی مؤثر در تکوین سبک شخصی فروغ و پیشزمینۀ شعرهای نخستین اوست. این تحلیل، مسیر درک دقیقتر از پیوستگی میان زبان، احساس و تحول فکری شاعر را هموار میکند.
