تحلیل شاخصههای «سرمایة اجتماعی» در شعر صائب تبریزی و کلیم کاشانی بر پایۀ نظریۀ پییر بوردیو
نویسندگان
1
2
3
doi
10.71594/lyriclit.2026.1228310چکیده
صائب و کلیم در سرودههای خود از جامعه و کاستیهای آن سخن گفتهاند و خواستار بازنگری در بسیاری از شاخصهها و عادتهای اجتماعی شدهاند. این شاخصهها و عادات در آرای شماری از جامعهشناسان معاصر از جمله پییر بوردیو با عنوان «سرمایة اجتماعی» شناخته میشوند که ذیل چهار زیرشاخۀ «فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و نمادین» قرار میگیرند. با بررسی این زیرشاخهها امکان بررسی رشدیافتگی جوامع و سطح زندگی افراد در دورههای گوناگون فراهم میشود. در پژوهش حاضر با تکیه بر منابع کتابخانهای و روش توصیفی- تحلیلی به شاخصههای سرمایة اجتماعی و زیرشاخههای آن در جامعة زمان صائب و کلیم در قرن یازدهم اشاره میشود تا به این پرسشهای اصلی پاسخ داده شود که سرمایة اجتماعی در آن دوره چه وضعیتی داشته و چه عواملی در افول یا رشد آن اثرگذار بوده است؟ نتایج تحقیق نشان میدهد که اصلیترین نقدهای دو شاعر مربوط به سرمایة فرهنگی و کمترین سویههای انتقادی در ارتباط با سرمایة اقتصادی بوده است. شاخصۀ سرمایة اجتماعی نیز به دلیل نبود مناسبات انسانیِ باکیفیت و سردی روابط بینافردی از وضعیت مطلوبی برخوردار نبوده است. دو سرمایۀ نمادین یعنی «آزادگی و عدم وابستگی به دیگران» و «اهمیت دین و معرفت» به دلیل تخلق افراد به ریاکاری با خطر اضمحلال روبه رو شده است. از دید صائب و کلیم، عامل محوری در افول سرمایههای اجتماعی، عدم توجه شاه به فرهنگ و هنر و نادیده گرفتن افراد متخصص و متعهد بوده است.
