نقش فاکتورهای مکانی در تعیین درجۀ تهدید گونهها در مقیاس ملی؛ مطالعۀ موردی راستۀ غازشکلان در ایران
نویسندگان
1 دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، دانشجوی کارشناسی ارشد محیط زیست
2 مرکز تحقیقات تنوع زیستی و محیط زیست، دانشگاه کالج لندن، دکترای اکولوژی و مدیریت محیط زیست
3 دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، دانشیار گروه محیط زیست، دکترای بیولوژی تکامل و اکولوژی حیات وحش
doi
10.22059/jne.2015.54956چکیده
بهمنظور پیشبینی خطر انقراض گونهها برای تهیۀ فهرست سرخ جهانی و ملی، فاکتورهای مکانی مربوط به گسترۀ جغرافیایی اهمیت زیادی دارند. معیار B فهرست سرخ IUCN براساس همین فاکتورها و بهخصوص دو فاکتور گسترۀ حضور (EOO) و مساحت اشغالشده (AOO) طراحی شده است. برداشتهای متفاوت از مفهوم و چگونگی محاسبۀ این دو فاکتور سبب بروز ابهام در کاربرد معیار B شده است. در این مطالعه بهمنظور معرفی یک روش ساده و کاربردی برای محاسبۀ EOO و AOO، این دو فاکتور برای گونههای راستۀ غازشکلان در کشور محاسبه شد. فاکتور EOO بدون کسر زیستگاههای نامناسب از گسترۀ پراکنش گونهها محاسبه شد. با توجه به تفاوت مقیاس نقشههای پراکنش استفادهشده (اندازۀ سلول 25 کیلومتر) با مقیاس مرجع IUCN (اندازۀ سلول 2 کیلومتر)، برای تعیین فاکتور AOO در مقیاس مرجع، از فاکتورهای تصحیح مقیاس (C) استفاده شد. نتایج نشان داد که از 29 گونۀ غیرجوجهآور و 14 گونۀ جوجهآور بررسیشده، 3 گونۀ جوجهآور براساس EOO و 27 گونۀ غیرجوجهآور و 14 گونۀ جوجهآور براساس AOO امکان طبقهبندی تهدیدشده را دارند که البته طبقهبندی نهایی به ارزیابیهای بخش دوم معیار B وابسته است. روش به کار گرفتهشده در این مطالعه بهخوبی تفاوت میان دو فاکتور EOO و AOO را نشان میدهد. با توجه به کمبود اطلاعات جمعیتی گونههای حیات وحش کشور که بهکارگیری سایر معیارهای فهرست سرخ را مشکل میکند، محاسبۀ فاکتورهای مکانی و استفاده از معیار B میتواند تهیۀ فهرستهای سرخ ملی را در کشور امکانپذیر کند.
