تغییرات اُلگوی استقراری و جمعیتی دشت کوهدشت در عصر مفرغ

نویسندگان

1 دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ علوم انسانی، واحد علوم و تحقیقات تهران، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران

2 استاد گروه باستان‌شناسی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 دانشیار گروه باستان‌شناسی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22084/nb.2023.25050.2392
چکیده

محدودۀ فرهنگی کوهدشت جنوبی در غرب استان لرستان در حاشیۀ زاگرس‌مرکزی پهنۀ ایران قرار دارد. این حوزه، دومین دشت وسیع استان لرستان پس از دشت سیالاخور می‌باشد. موقعیت جغرافیایی این دشت به‌گونه‌ای است ‌که توسط نواحی فرهنگی-تاریخی کشور، به‌ویژه بخش‌هایی از شمال خوزستان، قسمت‌هایی از غرب استان ایلام و جنوب استان کرمانشاه احاطه شده است. بررسی‌های باستان‌شناسی، مطالعۀ یافته‌های فرهنگی و اُلگو‌های استقراری بر پایۀ فهم ‌و ‌دریافت تغییر ‌و ‌تحول‌های صورت‌گرفته می‌تواند گسترۀ دانش ما را از روابط درونی و فرامنطقه‌ای محدودۀ موردمطالعه و هم‌چنین چند و چون تغییرات رخ‌داده در دوران مفرغ افزایش می‌دهد. شیوۀ پژوهش این جستار بر پایۀ مطالعۀ منابع کتابخانه‌ای و بررسی میدانی و تفسیر یافته‌های سطحی به‌دست آمده با بهره‌گیری از نرم‌افزار جی‌آی‌اس، برای تعیین اُلگوی استقراری دشت در دورۀ تاریخی با طرح پرسشِ شناسایی عوامل و شاخصه‌های الگو و پراکنش جمعیت و فرضیۀ تأثیر عوامل زیست‌محیطی و انسانی بر آن بنا شده است. پس از ثبت اطلاعات مکانی همۀ استقرارها (برداشت توسط دستگاه جی‌پی‌اس)، ژئورفرنس (زمین مرجع کردن) همۀ نقشه‌ها و خروجی‌های موردنیاز دربارۀ استقرارها توسط  نرم‌افزار آرک‌جی‌ای‌اس، برای برآورد پراکنش جمعیت و تراکم بیولوژیکی یا زیستی مورداستفاده قرار گرفته است؛ نتایج به‌دست آمده از بررسی‌های باستان‌شناختی در محدودۀ موردمطالعه بیانگر حضور انسان از دوره‌های پیش‌ازتاریخ تا دوران تاریخی و اسلامی بوده است، به‌نحوی‌که در دورۀ مفرغ قدیم تعداد سه محوطه، مفرغ میانی تعداد سه محوطه و یک قبرستان و در عصر مفرغ جدید تعداد 11 محوطه و یک قبرستان وجود داشته است. دوری ‌و ‌نزدیکی به منابع آب، خاک مناسب، نزدیکی به راه، شیب و ارتفاع دشت و مراتع حاصلخیز از عمده دلایل شکل‌گیری استقرارگاه‌ها در این دشت بوده است. با توجه به وسعت کم محوطه‌ها به‌نظر می‌رسد ساکنین دشت در محدودۀ زمانی موردمطالعه بیشتر مردمانی دامدار و کشاورزانی فصلی بوده‌اند.