عقل فعال و طباع تام در حکمت اشراق و اندیشه شیعی
نویسندگان
1 دانش آموخته کارشناسی ارشد فلسفه، دانشگاه زنجان
2 دانشیار گروه فلسفه، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
doi
چکیده
عقل فعال در فلسفه اسلامی، عقل دهم از سلسله عقول دهگانه مشائی است که فعلیت عقل بالقوه انسانی در سایه اتحاد یا اتصال به عقل فعال تحقق مییابد. این حقیقت عقلانی در حکمت اشراق نقش وسیعتر و جذابتری را ایفا میکند. این پژوهش بر طبق سنت روششناسی مطالعات تطبیقی به تحلیل و تطبیق آرائ اشراقی سهروردی و اندیشه شیعی میپردازد. یافته ها: 1- عقل فعال در حکمت اشراق، حقیقت ثابت ولی ذومراتب است که در نخستین تجلی نور اقرب و عقل اول است(هم رتبه با جبرئیل به عنوان فرشته مقرب)؛ سپس در رب النوع انسان و در نهایت به عنوان طباع تام و منِ آسمانی هریک از افراد انسانی به ظهور میرسد. 2- عقل فعال در حکمت شیعی به عنوان «نور محمدی» که باطن نبوت و حقیقت «ولایت» است در حقیقت ائمه دوازدهگانه شیعی تجلی مییابد و امام به عنوان «طباع تام» و«ربالنوع» مؤمنان در سرّ و جهر در تمام قرون و اعصار در کنار ایشان به عنوان مدبر و مرشد حضور دارد.
