فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شاهنشاهان ساسانی برای کنترل قلمرو وسیع خود نیازمند منابع مالی ثابت بودند که یکی از روش‌های تأمین آن، ساخت‌وسازه‌های آبی و گسترش کشاورزی بود. ایالت آسورستان به‌دلیل وجود رودهای دجله و فرات محل مناسبی برای اجرای طرح‌های توسعه‌طلبانۀ ساسانیان بود. فرمانروایان ساسانی به ناحیۀ جنوب آسورستان به‌دلیل حاصلخیزی و تراکم جمعیت لقبِ «دل ایرانشهر» را داده بودند. زمین‌های حاصلخیز این ایالت با برخورداری از منابع آبی کافی و به‌وسیلۀ سیاست‌های آبرسانی ساسانیان، کشاورزی این منطقه را رونق بخشیده بود. ساخت شهرهای جدید و توسعۀ سازه‌های آبی در این ایالت، موجب افزایش جمعیت و گسترش زمین‌های زیر کشت گردید که افزایش درآمد مالیاتی دولت را درپی دشت. ازسوی دیگر، سازه‌های آبی ساخته شده، مستلزم نظارت و نگه‌داری ویژه‌ای بود که توسط نیروی انسانی انجام می‌شد؛ هرچند دولت در طرح‌های آبرسانی سرمایه‌گذاری‌های فراوانی کرده بود، ولی عدم نگه‌داری و بازسازی آن‌ها به‌دلیل مشغول‌شدن ایرانیان در جنگ‌ها موجب گسترش تالاب‌ها شد. درواقع رونق اقتصادی، نیروی نظامی و دادگستری ساسانیان در حلقه‌ای به‌هم‌پیوسته با یک‌دیگر قرارداشت که زوال یکی از این سه مؤلفه می‌توانست نظام شاهنشاهی را سرنگون سازد. این پژوهش با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای و روش توصیفی -تحلیلی، به‌دنبال یافتن پاسخی برای این پرسش است که ارتباط بین کارکرد سازه‌های آبی آسورستان و فتح آنجا به‌دست اعراب چگونه بوده است؟ یافته‌های پژوهش براساس داده‌های تاریخی نشان می‌دهند که پس از سلطنت «خسرو پرویز»، مشغول‌شدن ایرانیان در اختلافات داخلی و جنگ‌ها و عدم نگه‌داری و بازسازی سازه‌های آبی، موجب گسترش تالاب‌ها در آسورستان گردید و نواحی مهم کشاورزی توسط سیلاب‌های عظیم ویران شد. ایالت آسورستان که روزی بیشترین درآمد مالیاتی را نصیب ساسانیان می‌کرد، در سراشیبی سقوط قرار گرفت. هم‌بستگی رونق اقتصادی با توان نیروی نظامی ساسانیان، باعث‌شد که زوال یکی، فروپاشی دیگری را درپی داشته باشد.