فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

روستای تاریخی فردقان در شمال‌غرب شهرستان فراهان، در استان مرکزی قرار دارد. در این روستای تاریخی بقایای معماری یک قلعۀ عظیم و یک بنای چهارطاقی وجود دارد. برخی از متون به بعضی از رویدادهای تاریخی مرتبط با این اثر تاریخی پرداخته‌اند. در این منابع به قلعه و آتشکدۀ فردقان، انتقال درب مطّلای آتشکده به کعبه در زمان «حجاج بن یوسف»، تصرف و تخریب آن توسط حاکم قم در سال 288 ه‍.ق. و... در این قلعه اشاره شده است. این پژوهش برمبنای مطالعۀ متون تاریخی و انجام کاوش باستان‌شناختی در قالب یک فصل گمانه‌زنی و یک فصل کاوش صورت پذیرفته است. در این پژوهش سعی‌شده است با بررسی و مطالعۀ متون تاریخی و بقایای معماری در بستر داده‌های باستان‌شناسی مشخص گردد که آیا بقایای بنای به‌دست آمده از کاوش‌های اخیر فردقان همان آتشکدۀ‌ دورۀ ساسانی است که در منابع تاریخی بدان اشاره شده است یا خیر؟ طی پژوهش‌های میدانی صورت‌گرفته توسط نگارندۀ اول، ضمن تعیین عرصه و پیشنهاد حریم بنای چهارطاقی و قلعه، بنای اصلی (چهارطاقی) نیز پی‌گردی و کاوش شده است. داده‌های معماری بیانگر وجود یک بنای چهارطاقی مربع به ضلع 17متر با ستون‌های آجری چهار ترک است که تاکنون دو ستون نیمۀ جنوبی آن به‌دست آمده است. چهارطاقی به‌دست آمده دارای دالان طواف با جداره‌هایی سنگی به ضخامت 5/1متر است که از داخل دارای اندود گچ می‌باشد. بنا دارای یک درگاه ورودی در مرکز اضلاع شرقی و غربی و سه درگاه ورودی در ضلع جنوب است؛ دیوار ضلع شمالی بنا درحال حاضر در زیر بافت خشتی مربوط به دورۀ قاجار مدفون است. بررسی تطبیقی متون تاریخی و پژوهش‌های میدانی صورت‌گرفته بیانگر آن است که این بنا همان آتشکده‌ای است که در این منابع به آن اشاره شده است. در ادامۀ تحقیقات فوق، کاوش کامل بنا و مشخص‌شدن بافت کلی ساختمان بنا و نیز داده‌های بیشتر باستان‌شناختی، مطالعات تکمیلی گونه‌شناختی این بنا را با دیگر چهار طاقی‌های دورۀ ساسانی، مشخص می‌کند.