شاخص‌ها و مؤلفه‌های سواد مدیریت داده‌های پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه علوم ارتباطات و دانش شناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 استاد، گروه علوم ارتباطات و دانش شناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 دانشیار، گروه علوم ارتباطات و دانش شناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

doi
10.22034/aimj.2024.481928.1606
چکیده

پژوهش حاضر به شناسایی مؤلفه‌ها و شاخص‌های سواد مدیریت داده‌های پژوهشی می‌پردازد. رویکرد این پژوهش کیفی است که در مرحلۀ نخست، از روش فراترکیب و در مرحلۀ دوم از روش دلفی بهره برده است. در مرحلۀ نخست واژگان کلیدی مرتبط با مؤلفه‌های مدیریت داده‌های پژوهشی انتخاب و این واژگان در پایگاه‌های علمی داخلی و خارجی، جست‎وجو شد. طی این مرحله، فهرست جامعی از اسناد موجود در حوزۀ سواد مدیریت داده‌های پژوهشی به‌دست آمد؛ سپس به شناسایی مؤلفه‌های مدیریت داده‌های پژوهشی پرداخته شد. در مرحلۀ دوم با استفاده از پرسش‌نامۀ محقق ساخته، طی دو دور دلفی، بین اعضای پانل دلفی پالایش و اعتبارسنجی صورت پذیرفت. بر اساس نتایج، شش مقولۀ اصلی در فرایند شناسایی مؤلفه‌های مدیریت داده‌های پژوهشی به‌دست آمد که عبارت‌اند از: 1. ذی‌نفعان؛ 2. خدمات؛ 3. سیاست؛ 4. انواع سواد؛ 5. داده؛ 6. بودجه. پس از اعمال نظر متخصصان، دو مقوله با عنوان انواع مشارکت و  نظارت به مقوله‌های قبلی اضافه شد. همچنین 10 مفهوم جدید نیز شناسایی شد که از دید خبرگان تأیید شد. طی این مراحل، 51 کد مرتبط با سواد مدیریت داده‌های پژوهشی به‌دست آمد. نتایج نشان داد که شش مقولۀ اصلی شناسایی شده،‌ در مجموع 60 درصد از واریانس کل متغیرها را تبیین می‌کنند که هر کدام شامل مفاهیم و کدهای مرتبط و معیارهای مناسب برای سنجش هستند. در نتیجه مهم است که بدانیم توسعه، پذیرش و کاربرد این مقوله‌ها در انجام شیوه‌های مدیریت داده‌های پژوهشی تا چه اندازه می‌تواند کاربردی باشد.