تَزیینات آجری و کاشی کا ری برج علی آبادکِشمَر
نویسندگان
1 مربی گروه صنایع دستی، دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر، تهران، ایران
doi
10.22034/daraygah.2021.135035چکیده
تزیینات آجری بهتدریج از سدههای اول اسلامی رایج و در دوره سلجوقی (590-429 ق) به شکوفایی رسید و در ادامه تا عصر حاضر در تلفیق با کاشی و دیگر مصالح بومی زینتبخش بناهای مذهبی و سایر بناهای معماری ایران بوده است. ازجمله آثار معماری برجایمانده از اوایل سده هشتم هجری، میتوان به برج علیآباد کشمر واقع در خراسان رضوی اشاره داشت که با بهرهگیری از انواع تزیینات آجری و کاشی در منطقه کویری ایران قرار دارد. از ویژگیهای شاخص این بنا، غنای طرحها و فرمهای تزیینی بر بدنه بیرونی و داخلی، دیوارهها، سقفها و همگنی سازه و تزیینات است. در این پژوهش، جمعآوری دادهها از طریق مطالعات کتابخانهای، بهویژه مطالعات میدانی و بر روش توصیفی- تحلیلی استوار است که در آن تزیینات آجری و کاشیکاری این برج باهدف معرفی بنا، شناسایی انواع تزیینات آجری، کاشی و گچبری، انواع چیدمان آجر طبقهبندی و انواع طرحهای گلانداز موردمطالعه قرارگرفته است. یافتهها نشان میدهد که ساختار و گونه معماری برج کشمر با الگوبرداری عناصر متنوع معماری از برجهای قبل از خود و ترکیب این عناصر ساختهشده و نمونه تکاملیافته اینگونه بناها در اوایل قرن هشتم هجری قمری است. بخش عمده تزیینات سطح بیرونی بنا چیدمانی از رگچینهای آجری، تلفیق آجر و کاشی در انواع گلاندازهای متنوع نه، هفت، پنج و سه رجی بر روی قابهای دوازده ضلع، یالهای نیماستوانهای و منشور با قاعده مثلث است. سردر ورودی، طاقنماها، ستونچهها و پایه کلاهک مخروطی با انواع رگچینها، خفته راسته، خفته راسته کلوکبند و کلوکبند زوج تزیین گردیده و تمامی سطوح داخلی بنا گچبری و مقرنسکاری است. کاشیهای مورد استفاده از نوع نقشدار اسلیمی و ختایی با رنگهای فیروزهای و لاجورد میباشد.
