فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

جهانگیر، یکی از بناهای شاخص ساسانی در کرانۀ حوضۀ آبگیر سد کنگیر در استان ایلام است که انجام کاوش‌های باستان‌شناسی به‌واسطۀ قرارگیری آن در تراز سیلابی سد کنگیر منجر به کشف سازه‌های معماری و آثار هنری ارزشمندی گردید. رویشگاه‌های گیاهی منطقه باوجود تابستان‌های خشک و گرم و زمستان‌های کوتاه شامل گیاهان گرمادوست به‌صورت زراعی، مرتع، جنگل و بیشه است. با توجه به عدم شناخت از پوشش گیاهی ایلام در دورۀ ساسانی، این پژوهش به ارائه نتایج حاصل از مطالعۀ بقایای گیاهی به‌دست آمده از بنای جهانگیر می‌پردازد. هدف از انجام این مطالعات، شناسایی نوع گیاهان منطقه و چگونگی اقتصاد معیشتی براساس بقایای گیاهی موجود در 37 لیتر نهشته‌ برداشت شده از اجاق‌، تنور، لایۀ سوخته و گور کاوش‌شده در این محوطه باستانی بود. پرسش‌های پژوهش عبارتنداز: نوع پوشش گیاهی پیرامون بنای جهانگیر در دورۀ ساسانی چگونه بوده است؟ اقتصاد معیشتی ساکنان بنای جهانگیر در این دوره برپایۀ چه بوده است؟ براساس ماهیت رویشگاه‌های گیاهی و اکوسیستم‌های طبیعی کنگیر، فرضیات عبارتنداز: پوشش گیاهی این حوضه در دورۀ ساسانی متنوع و متعلق به رویشگاه‌های استپ-جنگلی و کوهستانی مانند آن‌چه که امروزه در منطقه وجود دارد، بوده است؛ هم‌چنین، وجود اکوسیستم‌های کشاورزی دیمی و آبی در ایلام نشان می‌دهد که به احتمال زیاد اقتصاد معیشتی ساکنان جهانگیر در دورۀ ساسانی برپایۀ کاشت محصولات باغی و کشاورزی، به‌ویژه غلات بوده است. اکولوژی و پراکنش جغرافیایی گیاهان شناسایی‌شده در بنای جهانگیر و ماهیت اکوسیستم‌های امروزی منطقۀ کنگیر، نشان می‌دهد که در دورۀ ساسانی رویش طبیعی درختان و درختچه‌هایی مانند: بادام، بلوط، افرا، گز و بید در رویشگاه‌های جنگلی، کوهستانی، استپی و رودخانه‌ای، مشابه آن‌چه که امروزه در حوضۀ آبریز کنگیر هست، وجود داشته است. مقدار اندک زغال چوب یافت‌شده در بنای جهانگیر درحال حاضر نمی‌تواند معیاری مناسب برای اظهار نظر دربارۀ پراکندگی و تراکم درختان شناسایی شده در پوشش گیاهی این ناحیه از ایلام در دورۀ ساسانی باشد. بقایای دانه و میوه نیز نشان می‌دهد که گیاهان زراعی، به‌ویژه غلات منبع اصلی غذایی ساکنان جهانگیر بوده است. فراوانی دانه‌های گندم و جو یافت شده گواه بر وجود زمین‌های زراعی و اقتصاد معیشتی بر پایۀ کشاورزی در دورۀ ساسانی است که این امر کنگیر که در مناطقی بین 700 تا 2000 متری از سطح دریا پراکنده است، هم‌خوانی دارد. بررسی تغییرات احتمالی در این زیست‌بوم‌ منوط به مطالعات باستان‌گیاه‌شناسی بیشتر در محوطه‌های تاریخی و پیش‌ازتاریخ ایلام است.