امکان‌پذیری آکراسیا از منظر سقراط و ارسطو

نویسندگان

1 استادیار گروه فلسفه دانشگاه اصفهان

2 دانشجوی دکتری فلسفه، دانشگاه اصفهان

doi
چکیده

آکراسیا هنگامی رخ می‌دهد که فاعل، در حالی که می‌تواند بهترین را انجام دهد برخلاف حکمِ همه‌جانبه‌نگرِ خویش به بهترین، رفتار کند. این سقراط بود که اولین بار مسئله را مطرح کرد. وی می‌گفت وقوع آکراسیا امکان ناپذیر است زیرا هیچ انسانی نمی‌تواند عامدانه اشتباه کند و یا بهترین را انتخاب نکند. اگر گاهی به نظر میآید که برخی عامدانه دست به عمل نادرست می‌زنند از آنروست که به دلیل نادانی‌ آن عمل را خیر به‌حساب می‌آورند. سقراط با معادل دانستن خیر و امر لذت‌بخش این سخن را که: «خرد مغلوب شهوت می‌شود» بی‌اساس ‌شمرد؛ در نظر او هیچ چیز نیرومندتر از دانش نیست. اما ارسطو را مدافع امکان وقوع آکراسیا دانسته‌اند. او میان دانش محقق و دانش معلق تمایز می‌نهد، در دانش معلق شاید فاعل به کلیات علم داشته باشد اما جزییات مربوطه را نداند و یا با این‌‌که به هر دو علم دارد اما علمش به مانند انسان خواب، دیوانه یا مست ظاهری باشد. تنها دانش معلق است که ممکن است برخلاف آن رفتار شود. این که فاعل با علم محقق مرتکب خطا بشود درک نشدنی است. این مقاله نشان می‌دهد چگونه برخلاف تصور بعضی از پژوهشگران، موضع ارسطو به موضع سقراط نزدیک است.