پدیدار تجربی، برساخت ذهنی و واقعیت هستی شناختی ( تحلیلی بر مسائل تبیین علمی و مواضع رئالیزم انتقادی )
نویسندگان
1 استادیار گروه علوم سیاسی، دانشگاه تبریز
2 استادیار گروه فلسفه، دانشگاه پیام نور
doi
چکیده
تبیین های پوزیتیویستی و ابطالگرایانه، هر دو در این فرض طبیعتگرایانه اتفاق نظر داشتهاند که واقعیت محدود به سطح تجربی است و تبیین علمی باید به این سطح تجربی ارجاع دهد تا از وصف تحقیق پذیری، معناداری و علمی بودن برخوردار باشد. این در حالی است که از یکسو اصل علیت به مثابهی شرط ضروری هرگونه تبیین علمی، به لحاظ منطقی از این سطح تجربی قابل استنتاج نبوده و درنهایت نه به صورت یک اصل تجربی بلکه به صورت یک اصل متافیزیکی و در زبان پوپر، ابطال ناپذیر باقی می ماند. از سوی دیگر، اصل عینیت تجربی بهعنوان مبنای شرط آزمونپذیری تبیین های علمی نیز به دلیل مسبوقیت هرگونه مشاهده به نظریه، غیرقابل دفاع بوده است. ایدهآلیست های کانتی همچون کهن و فایرابند نیز که بر بازنمایی واقعیت در قالب مقولات ذهنی تأکید داشته و از این رو قوانین علّی و نظریههای علمی را صرفاً بیانگر مدلها و الگوهای ذهنی در تفسیر جهان واقع دانسته اند، از توجیه شناخت تجربی و ارائه ی معیاری برای مقایسه میان نظریهها و پارادایمهای علمی و همچنین ابطال نظریهها و تحوّل علمی عاجز بودهاند. این مقاله ضمن بررسی و تحلیل مسائل تبیین علمی، بر روی پاسخ های رئالیزم انتقادی در این زمینه متمرکز میشود و به تحلیل این موضوع می پردازد که این رویکرد فلسفی چگونه تبیین علمی را مستلزم توجه همزمان به جایگاه پدیدار تجربی، برساخت ذهنی و واقعیت هستیشناختی در نظر می گیرد.
