تحلیل رسوبشناختی سیستمهای رودخانهای
نویسندگان
1 گروه زمینشناسی، دانشگاه بوعلیسینا، همدان
2 گروه زمینشناسی، دانشگاه بوعلیسینا، همدان
doi
10.22084/nfag.2018.2455چکیده
در این پژوهش علاوه بر آن که برخی از دیدگاههای پژوهشی رودخانهها مطرح میگردند، دستاوردها و دیدگاههای رسوبشناختی رودخانههای ایران با تفضیل بیشتری مورد بررسی قرار میگیرند. یکی از مهمترین مسایل زیستمحیطی، مساله آلودگی در رسوبات یا آب رودخانه است. تمرکز فلزات آلاینده در رسوبات رودخانهای به شاخصهای گوناگونی مانند ویژگیهای فیزیکوشیمیایی محیط رودخانه و ویژگیهای ژئوشیمیایی فلزات مورد نظر بستگی دارد. روشهـای تـعیین غلـظت کـل (Total content) و استـخراج تـرتیبی (Sequential extraction) گونههای مختلف فلزات در تعیین آلایندگی فلزات کاربرد دارند. در پژوهشهای با محوریت GIS، نقشههای تغییرات رودخانه (در بازههای زمانی مشخص) و پهنهبندی سیلاب در مدیریت دشت سیلابی کاربرد وسیعی دارند. در بحث مهندسی رودخانه، برخی از روشهای معمول در بررسی پدیده سیلاب شامل مدل رقومی ارتفاعی، مدل روندهای هیدرولوژیکی و شبکه نامنظم مثلثی (Triangular irregular net) به کار برده میشود. از مباحث دیگر مرتبط در این راستا، بررسی آستانه حرکت دانهها و پیشبینی رفتار رودخانهها (برمبنای مدلهای شبکههای عصبی مصنوعی و مدلهای بر پایه روشهای آماری مانند روش رگرسیون خطی و غیر خطی، روشهای همبستگی پیرسون، اسپیرمن و من-کندال) است. بررسی آستانه حرکت دانههای رسوبی با روشهایی مانند دبی واحد جریان، تنش برشی بحرانی و میانگین سرعت بحرانی جریان انجام میگردد. مهمترین محورهای مرتبط با رسوبشناسی رودخانهای شامل ریختشناسی رودخانه، رژیم جریانی و اشکال بستر، طبقهبندی تودههای کانال رودخانهای و درههای پرشده، فرم سیستمهای رودخانهای، مقیاسهای رسوبی در رسوبات رودخانهای، رخسارههای رسوبی، عناصر ساختاری، بار رسوبی و روند ریزشوندگی رسوبات میباشد. ساختار رودخانهای شامل شکل هندسی و آرایش داخلی نهشتههای کانال و سرریز در توالیهای رودخانهای است. تحلیل عناصر ساختاری یک روش نسبتا جدید برای تفسیر رخسارههای رودخانهای است. تنوع انواع کانال و انواع نهشتهها در محیطهای رودخانهای به دلیل گستردگی عوامل وابسته به یکدیگر حاکم بر رسوبگذاری رودخانهای است. طبقهبندیهای رخساره سنگی، سطوح محدودکننده و عناصر ساختاری از مهمترین روشهای تحلیل عناصر ساختاری رودخانهای هستند.