تأملی در معنای عبارت «اضربوهن» در آیه 34 سوره نساء

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

2 دانشجوی دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.

doi
10.30512/kq.2025.21629.3881
چکیده

هدف: آیه 34 سوره نساء  از جمله آیاتی است که نگرش‌های متفاوتی در باره آن توسط فقها و مفسران و سایر قرآن‌پژوهان و در نگرش فمنیست‌های مسلمان بازنگری در آن ضروری دانسته ‌شده ‌است. تحقیق حاضر به دنبال ارائه تفسیری جدید و جامع از عبارت «اضربوهن» در آیه 34 سوره نساء است که بتواند شبهات موجود را برطرف کند. از جمله این که تعبیر اضربوهن در معنای زدن زنان به دلیل ترس از نشوز احتمالی خشونت و ظلم است که قبیح دانسته می‌شود. روش پژوهش: این مقاله به روش توصیفی - تحلیلی تلاش کرده نظریات گوناگون پیرامون معنای عبارت اضربوهن در آیه را احصا و ارزیابی نماید. یافته‌ها: پنج نظریۀ موضع‌گیری علنی، ضرب فیزیکی در صورت تحقق نشوز، نسخ تدریجی احکام جاهلیت؛ در سختی و تنگنا قرار دادن  و درمان مازوخیسم ارزیابی شده‌ و تبیین گردید و نقدهای متعددی با بهره‌گیری از ادله نقلی و عقلی بر هر یک از این دیدگاه‌ها مطرح شده‌است. در مقاله حاضر روایات مشهور در این موضوع از جمله روایات اسباب نزول، ارزیابی شد. خداوند متعال نظام خانواده را بر معیار سکونت و آرامش و تقوی قرارداده‌است. برخی از دیدگاه های مطرح با این نظام ناهماهنگ به نظر می‌رسد. از این‌رو نگارند‌گان این سطور احتمال حذف به قرینه لفظی و ایجاز و به‌کارگیری صنعت احتباک در آیه مزبور را دقیق‌تر دانسته‌اند. نتیجه‌گیری: در این آیه، صنعت احتباک -حذف تقابلی- رخ داده و عبارت «فی‌المضاجع» به علت ذکر در جمله قبل، درعبارت «واضربوهن» تکرار نشده‌است و تقدیر آیه چنین‌است: «واهجروهن فی المضاجع واضربوهن فی المضاجع». در آثار لغوی و استعمالات عربی تعدّی ماده ضرب با حرف جرّ «فی»، معنای آن را به حرکت‌کردن از مضجع و ترک‌گفتن آن تغییرمی‌دهد.  معنای «حرکت و ترک ظرف مکانی و زمانی خاص» را آثار لغوی نیز تأیید می‌کنند و اشکالات دیدگاه‌های دیگر را ندارد.