تحلیل سیاقی باهمآیی نحوی «روح القدس» در قرآن کریم
نویسندگان
1 دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده زبان و ادبیات، دانشگاه یزد، یزد، ایران.
2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشکده زبان و ادبیات، دانشگاه یزد، یزد، ایران.
3 دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده زبان و ادبیات، دانشگاه یزد، یزد، ایران.
4 دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده زبان و ادبیات، دانشگاه یزد، یزد، ایران.
doi
10.30512/kq.2024.21825.3919چکیده
هدف: هدف این مقاله تحلیل سیاقیِ باهمآیی نحوی در ترکیب «روحالقدس» در قرآن کریم است. بررسی باهمآیی واژگان در آیات قرآن نشان میدهد که دو عامل بنیادین، یعنی علم نحو و علم سیاق، نقش بسیار مهمی در شناخت دقیق معانی آیات ایفا میکنند. در بسیاری از موارد، باهمآیی واژگان بر اساس قواعد نحوی شکل میگیرد؛ به گونهای که گاه یک واژه در کنار مضافالیه خود، یا همراه با موصوف و صفتی خاص و یا در ساختاری که فعل با حرف جر مشخصی متعدی میشود به کار میرود. از سوی دیگر، توجه به روابط سیاقی میان آیات و در نظر گرفتن جریان کلام پیش و پس از آیه، در فهم درست مفاهیم قرآنی اهمیت بسزایی دارد. در واقع، تا زمانی که سیاق آیه مورد توجه قرار نگیرد، دستیابی به معنای دقیق واژگان و ترکیبات قرآنی امکانپذیر نخواهد بود. بر این اساس، پژوهش حاضر میکوشد با تمرکز بر ترکیب «روحالقدس»، نقش باهمآیی نحوی و سیاق آیات را در تعیین معنای این ترکیب در قرآن کریم بررسی و تبیین کند. روش پژوهش: این پژوهش با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است. بدین منظور، تمامی موارد کاربرد ترکیب «روحالقدس» در قرآن کریم گردآوری و از منظر باهمآیی نحوی و نیز با توجه به سیاق آیات مورد تحلیل قرار گرفته است. در این فرایند، ابتدا ساختار نحوی این ترکیب و نوع رابطه میان اجزای آن بررسی شد و سپس با توجه به جایگاه آن در بافت آیه و ارتباط آن با واژگان و مفاهیم پیرامونی، دلالتهای معنایی آن تحلیل گردید. یافتهها: نتایج بررسی نشان میدهد که تمامی موارد کاربرد ترکیب «روحالقدس» در قرآن دارای رابطه اضافی هستند. با این حال، باهمآییهای نحوی که در قالب رابطه اضافی شکل میگیرند، گرچه ممکن است از نظر تعریف و مصداق دارای اشتراکاتی باشند، اما لزوماً از نظر معنایی یکسان نیستند. تحلیل بافتهای مختلف آیات نشان میدهد که واژگان همنشین با این ترکیب و فضای سیاقی آیات، نقش تعیینکنندهای در شکلگیری معنای آن دارند. نتیجهگیری: بر اساس تحلیلهای انجامشده، نمیتوان ترکیب «روحالقدس» را در سراسر قرآن دارای معنایی واحد دانست. این ترکیب در کنار واژگانی قرار گرفته است که معنای یکدیگر را تکمیل میکنند و در پرتو سیاق آیات، دلالتهای معنایی متفاوتی پیدا میکنند. بنابراین، توجه همزمان به ساختار نحوی و سیاق آیات، شرطی اساسی برای درک صحیح معنای این ترکیب در قرآن کریم به شمار میآید.
