فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: هدف این پژوهش سنجش اعتبار گزارش‌های موسوم به «کرم دندان» از حیث منبع، سند و متن و نیز تعیین خاستگاه تاریخی این باور در پیوند با طب عامیانه است. روش پژوهش: پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تاریخی ـ اسطوره‌شناختی انجام شده است. در این مسیر، ضمن تخریج و ردیابی نقل‌ها و در پیش گرفتن نقد درایه‌ای و فقه‌الحدیثی بر پایه منبع‌شناسی، سندشناسی و متن‌شناسی، از تحلیل زبانی واژه «دوده» و سنجش محتوا با قطعیات علم تجربی و تاریخ دندان‌پزشکی نیز بهره گرفته شده است.یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد قدیمی‌ترین بازتاب صریح روایات کرم دندان در کتاب «طب الصادقین» است و بخش مهمی از نقل‌ها، مرسل یا فاقد طریق معتبرند و در انتقال به منابع حدیثی بعدی، دچار تصحیف و آشفتگی متنی شده، به گونه‌ای که روایت مربوط به ازاله کرم از دندان، بیشتر به توصیه طبی در حاشیه یک کتاب حدیثی شباهت دارد. تلاش برخی در تفسیر لفظ «دوده» به معنای باکتری نیز با ظهور عرفی و شواهد زبانی سازگار نیست.نتیجه‌گیری: نتیجه آنکه روایات کرم دندان از پشتوانه کافی حدیثی برای انتساب به معصومین برخوردار نیست و از نظر محتوایی نیز با داده‌های قطعی تجربی، تعارض دارد. از این‌رو، این نمونه نشان داد بازخوانی انتقادی روایات طبی برای صیانت از اعتبار دین و پیشگیری از آسیب‌های سلامت عمومی، ضرورت دارد.