فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: یکی از مهم‌ترین اقدامات ائمه(ع) در کنار تبیین احادیث نبوی و شرح احکام و معارف دین، مقابله با انحرافات فکری و احادیث جعلی بود. امام جواد(ع) با تکیه بر اصول محکم و متقن دینی و عقلی، به نقد احادیث جعلی پرداختند که در این مقاله مورد بررسی قرار می‌گیرد. روش پژوهش: پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی، معیارهای نقد احادیث جعلی را از گفتگو و مناظره امام جواد(ع) با یحیی بن اکثم استخراج نموده و ضمن تبیین و تحلیل آنها، شیوه استناددهی امام(ع) به این معیارها را مورد تحلیل و بررسی قرار داده است.یافته‌ها: امام جواد(ع) در مجلس مأمون، در پنج محور، احادیث مورد استناد یحیی بن اکثم درباره فضیلت خلفاء را نقد کرده‌اند. امام(ع) در محور اول، با استناد به آیات قرآن، تعارض برخی از این روایات با قرآن را نشان دادند و در محور دوم، با استناد به سنت صحیح نبوی، احادیث معارض را نقد نمودند؛ حضرت(ع) در محور سوم با استناد به ضروریات دینی و قطعیات اعتقادی، به نقد احادیث مجعول پرداختند و در محور چهارم با استناد به گزارش‌های تاریخی معتبر به نقد احادیث موضوعه اشاره نمودند و در محور پنجم، با استناد به مسلّمات عقلی که مورد پذیرش همگان است، برخی از این احادیث را مورد نقد قرار دادند.نتیجه‌گیری: امام جواد(ع) در این مناظره، از مسلّمات مورد پذیرش طرف مقابل استفاده می‌نماید که کاملاً مشهود و یقینی بوده است و با توجه به نقد متنی، تعارض تباینی احادیث مورد استناد یحیی بن اکثم با معیارهای قطعی را نشان می‎دهد.