فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: شناسایی احوال راویان و اعتبارسنجی احادیث آنان از ارکان اساسی دانش رجال است. در این میان، اتهام «غلو» از مهم‌ترین عوامل جرح راویان و تضعیف روایات به‌شمار می‌آید. این پژوهش با تمرکز بر شخصیت «خیبری بن علی الطحان» ـ که در منابع رجالی به غلو، ارتفاع و ضعف متهم شده است ـ درصدد بررسی مجدد اعتبار روایات و آموزه‌های منقول از وی است. روش پژوهش: پژوهش حاضر با بهره‌گیری از دو رویکرد مکمل انجام شده است: نخست، «جریان‌شناسی تاریخی» به‌منظور تحلیل زمینه‌های انتساب خیبری به جریان منسوب به مفضل بن عمر جعفی در کوفه و بررسی میزان تسری اتهام غلو به وی؛ دوم، «سنجش محتوایی روایات» برای ارزیابی مضامین احادیث منقول از خیبری و مقایسه آن‌ها با روایات دیگر راویان مورد وثوق. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد اتهام غلو نسبت‌داده‌شده به خیبری بیش از آن‌که مبتنی بر شواهد مستقیم باشد، ناشی از انتساب او به جریانی خاص است؛ امری که تعمیم آن به وی محل تردید جدی است. افزون بر این، بررسی محتوایی روایات حاکی از آن است که آموزه‌های منقول از خیبری نه‌تنها با رفتارهای غالیانه تعارض دارد، بلکه مضامین مشابه آن در روایات سایر ثقات نیز مشاهده می‌شود. نتیجه‌گیری: نتایج تحقیق نشان می‌دهد حتی در فرض عدم پذیرش وثاقت خیبری بن علی، محتوای روایات منقول از او به دلیل عدم تفرد و هم‌سویی با روایات معتبر دیگر، از اعتبار برخوردار است و نسبت غلو و ارتفاع، به‌تنهایی نمی‌تواند موجب تردید در آموزه‌های وی شود.