فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: پژوهش حاضر با هدف بازشناسی جایگاه رجالی و حدیثی نصر بن صبّاح بلخی انجام شده است؛ راوی‌ای که به‌رغم حضور پررنگ در منابع حدیثی و رجالی، شخصیت او همواره به سبب انتساب به غلو محل تردید و مناقشه بوده است. این مطالعه درصدد است با گردآوری و تحلیل داده‌های رجالی و حدیثی، طبقه روایی، روابط علمی و میزان اعتبار اخبار منقول از وی را بررسی کند تا امکان ارزیابی دقیق‌تر گزارش‌های او را فراهم آورد. روش پژوهش: این تحقیق به شیوه اسنادی و با تکیه بر منابع رجالی و حدیثی متقدم همچون اختیار معرفة الرجال کشی، آثار شیخ طوسی، نجاشی و علامه حلی و نیز دیدگاه‌های متأخرانی چون آیت‌الله خویی و شوشتری سامان یافته است. داده‌ها در سه محور اصلی تحلیل شده‌اند: ۱. طبقه‌شناسی نصر بن صبّاح بر پایه شناسایی مشایخ و شاگردان، ۲. بررسی محتوای گزارش‌های منقول از او و ۳. تحلیل اتهام غلو به وی و بازتاب آن در اعتبارسنجی روایات. همچنین برخی گزارش‌های او در منابع حدیثی مانند الکافی و کمال‌الدین با داده‌های رجالی تطبیق داده شده‌اند. یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد نصر بن صبّاح با کنیه ابوالقاسم، از راویان متقدم و ساکن بلخ بوده و در فاصله تقریبی ۲۳۰ تا ۳۰۰ قمری زیسته است. وی شاگردانی همچون محمد بن عمر کشی و علان کلینی داشته و از مشایخی چون اسحاق بن محمد بصری و حسن بن علی سجاده روایت کرده است. ۶۵ گزارش در کتاب کشی به وی اختصاص دارد و دو اثر با عنوان «معرفة الناقلین» و «فرق الشیعة» به او منسوب است. به نظر می‌رسد بیشتر داده‌های کشی برگرفته از اثر نخست او باشد. وی در منابع رجالی به غلو متهم شده است، هرچند شماری از عالمان متأخر این اتهام را برآمده از معیارهای سخت‌گیرانه قدما دانسته‌اند.  نتیجه‌گیری: بررسی‌ها نشان می‌دهد گرچه اتهام غلو به نصر بن صبّاح را نمی‌توان به‌کلی انکار کرد، شدت آن در حدی نیست که موجب بی‌اعتباری مطلق روایات وی گردد. اعتماد کشی به داده‌های طبقه‌نگاری و مذهب‌شناسانه او مؤید آن است که این اطلاعات، در نبود شواهد نقض، قابلیت استناد علمی را دارند. ازاین‌رو، نصر را می‌توان راوی‌ای پرکار و اثرگذار دانست که میراث رجالی‌اش همچنان منبعی ارزشمند برای مطالعات حدیثی به‌شمار می‌آید.