فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: غناء مفهومی‌عام است که در روایات اهل بیت و فقه اسلامی ‌به‌کار رفته و حکم عام فقهی آن، حرمت دانسته شده است. با این حال، شماری از روایات وجود دارند که برخی از فقیهان با استناد به ظاهر آنها بر این باورند که حکم عام پیش‌گفته، دچار تخصیص شده است، به این بیان که در مواردی خاصی می‌توان بر جواز یا اباحه غناء حکم نمود.  هدف این پژوهش، بررسی دلالت این روایات بر اثبات این مدعاست. روش پژوهش: این جستار به روش توصیفی- تحلیلی و با بهره از منابع إسنادی سامان یافته است. به این ترتیب که پس از تعریف اصطلاحی غناء و کنکاشی اجمالی در ادلّه بیانگر حرمت آن، روایات رهنمون بر جواز، به چهار دسته موضوعی تقسیم شده و مورد بررسی قرار گرفته‌اند. یافته‌ها: برای شناخت دقیق مفهوم و موضوع «غناء» نمی‌توان صرفاً به عرف اکتفا کرد، بلکه باید به منابعی چون روایات، لغت، ادب و فقه مراجعه نمود. غناء اشتراک لفظی ندارد و در دو معنای عام (آواز با تغییرات صوتی) و خاص(خوانندگی با اسلوب خاص) به‌کار می‌رود. سه معیار حسن صوت، انطباق با دستگاه‌های موسیقی و طرب‎‌انگیزی، ملاک تحقق غناء نیستند. هشت ویژگی برای صدق عنوان غناء وجود دارد: تداول  این مفهوم در همه عرف‌ها، عدم تفاوت مفهومی بین اهل فسوق و غیر آن، عدم دخالت حسن صوت و انطباق با دستگاه‌های موسیقی، عدم دخالت ملازمت با آلات موسیقی، عدم دخالت طرب و نیز باطل‌بودن کلام در این مفهوم، لازم نبودن مقارنت با کلام و عدم صدق عنوان غناء بر تلاوت‌های متعارف قرآن و اذان. نتیجه‌گیری: مجموعه روایاتی که شماری از فقیهان از آنها برای جواز گونه‌هایی از غناء بهره برده‌اند، دلالتی آشکار بر جواز یا اباحه غناء ندارند. روایات بیانگر جواز بهره از الحان عربی در قرائت قرآن، مربوط به لحن‌هایی است که در برابر روش اهل فسق قرار دارد و با موسیقی‌های اهل فارس، روم و شامات در آن عصر سازگار است. همچنین، روایات مربوط به حلیّت درآمد زنان آوازه‌خوان، تنها مربوط به گروهی از زنان است که  برای آوازه‌خوانی در مجالس خصوصی یا عمومی، ‌مورد بهره قرار می‌گرفتند که بر اساس روایات، درآمد حاصل از ‌این کار، حرام است. آیت الله خامنه‌ای با  تفکیک میان کاربست‌های غناء در احادیث معصومان(ع) به دو دسته صوت نیکو و آواز حرام، بر این باور است که روایات بیانگر جواز غناء، مربوط به غنای حرام نیست بلکه تنها معنای عام غناء (تحسین صوت) در آنها مراد بوده است.