تحلیل مصداقی ـ ‌انتقادی «الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ» در آیه ۱۴۸ سوره نساء با رویکرد اجتماعی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه حضرت معصومه(س)، قم، ایران.

doi
10.30512/kq.2024.20653.3754
چکیده

هدف: این تحقیق با هدف تحلیل مصداقی و انتقادی آیه ۱۴۸ سوره نساء یعنی «لَا یُحِبُّ اللَّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلَّا مَنْ ظُلِمَ وَکَانَ اللَّهُ سَمِیعًا عَلِیمًا» در زمینه تظلم‌خواهی انجام شده است. این آیه به مظلوم اجازه می‌دهد تا دادخواهی کند و ظلمی را که به او شده است افشا کند. این تحقیق می‌کوشد تا مصادیقی چون دشنام و نفرین که از سوی برخی مفسران در تظلم‌خواهی با استناد بدین آیه، روا دانسته شده را مورد بررسی انتقادی قرار دهد و نشان دهد که این برداشت با آیات دیگر قرآن و سیره پیشوایان دینی سازگار نیست.روش پژوهش: این تحقیق با استفاده از روش تحلیل و نقد انجام شده است. بدین ترتیب که دیدگاههای موجود در باب مصادیق عبارت  «الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ» را بررسی و با کمک‌گرفتن از سیاق آیه، روایات تفسیری و آیات دیگر قرآن، آنها را  تحلیل و نقد کرده  و در تحلیل و نقد کوشیده است تمام ادله صاحبنظران مورد بررسی و نقد قرار گیرد.یافته‌ها: یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که مصادیقی چون دشنام و نفرین برای عبارت «الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ»، با آیات دیگر قرآن و سیره پیشوایان دینی تعارض دارد. همچنین وجه اظهار مصادیق غلط آن است که این عبارت با «قول سوء» یکسان دانسته شده است حال آنکه اگر مراد قرآن چنین یکسانی‌ای بود، از عبارت ساده قول سوء استفاده می­کرد؛‌ پس باید به تفاوت دو تعبیر دقت کرد. یافته تحقیق حاضر آن است که مراد از «سوء»، خود ظلم است و مراد آن است که برای مظلوم جایز است و او می‌تواند ظلم رفته بر خود را افشا کند. این اجازه هرگز شامل ناسزاگویی و دشنام نیست.نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌های این تحقیق، وجهی برای جواز انواع ناسزاگویی در مطالبات تظلم‌خواهانه باقی نمی‌ماند. بنابراین، در تظلم‌خواهی باید از مصادیق ناسزاگویی پرهیز کرد و به افشای ظلم و طلب حق خود بسنده کرد.