مدیریت اداری در عصر مفرغ جنوب‌شرق ایران: شواهدی از تپه طالب‌خان سیستان

نویسندگان

1 دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه زابل، زابل، ایران.

2 استادیار گروه معماری، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه زابل، زابل، ایران

doi
10.22084/nb.2023.27525.2569
چکیده

منطقۀ جنوب‌شرق ایران و به‌طور أخص حوزۀ تمدنی هیرمند در اواخر هزارۀ چهارم و هزارۀ سوم پیش‌ازمیلاد نقش کلیدی در تجارت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای داشته است. در این برهۀ زمانی شاهد شکل‌گیری بزرگ‌ترین مرکز شهری با استقرار‌های اقماری بی‌شمار، مراکز صنعتی و تخصص‌گرایی و درپی آن‌ها مدیریت اداری و پیچیدگی‌های اجتماعی و اقتصادی هستیم. تاکنون پژوهش‌های متعدد باستان‌شناسی در این منطقه صورت گرفته که در این‌بین کمتر به بررسی نظام‌های مدیریت اداری براساس شواهد باستان‌شناسی پرداخته شده است. ازسوی گروه باستان‌شناسی دانشگاه زابل شش فصل کاوش در تپه طالب‌خان به‌منظور آموزش دانشجویان این گروه و هم‌چنین بررسی شاخصه‌های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی حوزۀ تمدنی هیرمند صورت‌گرفت که شواهد باستان‌شناسی متعددی از مدیریت اداری به‌دست آمده که در این پژوهش سعی‌بر آن است تا براساس کاوش‌های صورت گرفته در فصول پنجم و ششم تپه طالب‌خان به بررسی شواهد مرتبط با مدیریت اداری در این استقرار اقماری شهرسوخته پرداخته شود. با توجه به اهداف فوق، پرسش‌های این پژوهش عبارت است از این‌که چه شواهدی از نظام مدیریت اداری از تپه طالب‌خان به‌دست آمده و شاخصه‌های فرهنگی آن‌ها چیست؟ طی کاوش در تپه طالب‌خان شواهد متعددی از حسابداری و مدیریت اداری مانند: مهر، اثرمهر، کالاشمار به‌دست آمد که نشان می‌دهد در هزارۀ سوم پیش‌ازمیلاد در این منطقه، جامعۀ رتبه‌ای وجود داشته و علاوه‌بر تولید مواد مختلف، کنترل و نظارت دقیقی بر آن‌ها وجود داشته است. در این پژوهش ساختار اداری حوزۀ تمدنی هیرمند با نگرش‌بر نظام مدیریت اداری موردبررسی قرار گرفت. می‌توان یافته‌های باستان‌شناسی به‌دست آمده از تپه طالب‌خان شامل: مهر، اثرمهر، کالاشمار، گویچه و لوحه‌های گلی شمارشی را به‌عنوان شواهدی مهم از نظام‌های مدیریتی و اداری تپه‌های اقماری شهرسوخته در هزارۀ سوم پیش‌ازمیلاد درنظر گرفت.