بازخوانی مفهوم عبارت «فَاقْتُلُوا أَنْفُسَکُمْ» در آیه 54 سوره بقره و نقد ترجمه‌های آن

نویسندگان

1 استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم قرآنی کرمانشاه، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران.

2 استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم قرآنی خمین، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران.

doi
10.30512/kq.2024.21319.3844
چکیده

هدف: تلاش برای دستیابی به معنا و ترجمه صحیح واژگان قرآنی، یکی از مهم‌ترین مراحل فهم صحیح قرآن کریم است. بررسی‌ها نشان می‌دهد این امر در مواردی، با کوتاهی مترجمان و مفسران، باعث ایجاد ابهام و برداشت‌های ناصحیح از قرآن شده است. یکی از این موارد فرازی از قصه حضرت موسی(ع) در آیه 54 سوره بقره در عبارت «فَاقْتُلُوا أَنْفُسَکُمْ» است، بدین معنا که چگونه دستور خودکشی گوساله‌پرستان بنی‌اسرائیل توسط حضرت موسی(ع) صادر شده است. هدف پژوهش حاضر بازخوانی مفهوم آیه 54 سوره بقره و نقد ترجمه‌های آن است. روش پژوهش: پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی، معنا و ترجمه صحیح این عبارت را واکاوی خواهد نمود، همچنان‌که فرآیند برطرف نمودن ابهامات و شبهات مربوط به آن، از رهگذر دستیابی به ترجمه و معنای صحیح این عبارت را نمایان می‌سازد. یافته‌های پژوهش: در کاربرد قرآنی و لغوی برخی معانی دیگری برای واژه «قتل» و «نفس» بیان شده که می‌توانند مفسر را به فهم بهتری از آیه مساعدت نمایند. این پژوهش نشان می‌دهد که مفسران  و مترجمان در تفسیر و ترجمه این آیه، به کارکردهای زبانی مانند استعمال مجازی، کنایی و دعایی واژگان مربوطه توجه کافی نداشته‌اند. از دیگر یافته‌های پژوهش، بیان نقش بکارگیری مبانی صحیح تفسیر و ترجمه آیات قرآن کریم مانند مبنای عصمت انبیاء و نیز  قراین زبانی متصل و منفصل در تفسیر و ترجمه است. نتیجه‌گیری: دیدگاه و عملکرد مفسرا ن و مترجمان قرآن کریم در ارایه معنا و مفهوم صحیح از آیه 54 سوره بقره قابل بررسی و نقد بوده و تعبیر به خودکشی یا دیگرکشی در تفسیر و ترجمه عبارت قرآنی «فَاقْتُلُوا أَنْفُسَکُمْ» صحیح نیست. اراده معنای خودکشی از این عبارت به دلیل حرمت شرعی و منافات آن با اصل عصمت انبیاء(ع) مردود است. بنابراین، معنای صحیح قتل نفس عبارت از: پیروی از پیشوای جامعه و توبه حقیقی و تحقیر و مبارزه با نفس اماره است یا اینکه جمله «دعایی» و «کنایی» است که خودتان را لعن و نفرین و توبیخ کنید که این معنای اخیر معنایی جدید بوده و با سیاق نیز همخوانی دارد.