تحلیل نقوش و صفحه آرایی قرآن میر عبدالقادر حسینی شیراز ی از مکتب هند و مقایسه آن با قرآن روز بهان شیراز ی از مکتب شیر از (از مجموعه نفایس آستان قدس رضو ی)
نویسندگان
1 کارشناس ارشد، گروه هنر اسلامی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران
2 مربی گروه هنر اسلامی، دانشکده صنایع دستی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران
3 استادیار، گروه کتابت و نگارگری، دانشکده صنایع دستی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران
doi
10.22034/daraygah.2021.132649چکیده
با ورود اسلام به ایران و سایر نقاط بهویژه در دوره صفوی، تذهیبهای قرآنی دارای اهمیت و ارزش زیباییشناسی خاصی گردید. در این دوره بین ایران و هند ارتباطاتی ویژه در زمینه هنری ایجاد و درنتیجه دامنه تحقیقات هنری گسترش یافت. در ایران، بهترین مذهّبان تنها در پایتخت ساکن نبودند. در سراسر قرون نهم و دهم هجری قمری، شیراز یکی از مراکز اصلی تدوین کتب دستنویس به شمار میآمد. این پژوهش برآن است که با انتخاب هدفمند دو قرآن نفیس از موزه آستان قدس رضوی، قرآن روزبهان شیرازی با شماره ثبت 136 از مکتب شیراز و قرآن عبدالقادر حسینی شیرازی با شماره ثبت 106 مربوط به مکتب هند و ایرانی -هر دو از قرآنهای شاخص در مکتبهای عنوانشده در دوره زمانی صفوی- را مورد مطالعه و تطبیق قرار دهد. سؤال اصلی این است که چه شباهتها و تفاوتهایی بین سبک تذهیب در قرآن میر عبدالقادر حسینی شیرازی و قرآن روزبهان شیرازی دال بر اثرگذاری مکتب شیراز بر مکتب هند و ایرانی یا بالعکس وجود دارد؟ هدف اصلی پژوهش دستیابی به ویژگیهایی تذهیبهای مکتب هند و ایرانی است. روش پژوهش توصیفی تحلیلی با رویکرد تطبیقی است. در این روش علاوه بر معرفی این آثار نفیس و هنرمندان آن، با بررسی تذهیب و صفحهآرایی و تطبیق آنها با یکدیگر، ویژگیهای هر مکتب مورد مطالعه قرار داده میشود. همچنین پژوهش بر پایه مطالعات کتابخانهای و استفاده از منابع اینترنتی خواهد بود. نتایج حاصله نشان میدهد کتابت قرآن در هند بیشتر تحت تأثیر هنرمندان ایرانی بهخصوص هنرمندان مکتب شیراز بوده است و تبادل هنری و فرهنگی در این دوره با توجه به شیعیمذهب بودن قطب شاهیان بیش از پیش مشهود میشود، چنانکه صفحهآرایی و آرایههای تذهیبی قرآن عبدالقادر حسینی و قرآن روزبهان مشابه صفحهآراییهای صفوی است. استفاده از رنگهای خاص و ترکیبی که از اختصاصات سبک روزبهانی است در هر دو قرآن مشترک میباشد. در این میان در تذهیبهای قرآنی میر عبدالقادر برخی ویژگیها ازجمله نوع پرکاری در تذهیب و علاقه به طبیعتگرایی با گلهای ریز و فراوان دیده میشود که از تأثیرات مکتب هند بر مکتب شیراز است
