معناشناسی «جرم» در قرآن کریم با رویکرد تحلیل مؤلفه‌ای

نویسندگان

1 دانش‌آموختۀ دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران.

2 ، استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران.

3 دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران.

doi
10.30512/kq.2024.20948.3793
چکیده

هدف: حوزه معنایی گناه در قرآن کریم از جمله حوزه‌هایی است که واژگان متعددی را در بر گرفته است و از جمله این واژگان، می‌توان به «جرم» اشاره کرد. برای تبیین هر مفهوم در نظام معنایی قرآن کریم، علاوه بر تمرکز بر با‌هم‌آیندهای آن، التفات به معنای واژه در زبان‌های سامی از اهمیت خاصی برخوردار است که در این راستا، ریشه‌شناسی تاریخی خودنمایی خواهد کرد.روش پژوهش: راهبرد روش‌شناختی مقاله حاضر، بهره‌گیری از رویکرد تحلیل مؤلفه‌ای از طریق مؤلفه‌های به‌دست آمده از طریق زبان‌های سامی و روابط هم‌نشین مفهوم «جرم» در قرآن کریم است.یافته‌ها: دریافت‌های ریشه‌شناسی حاکی از کاربست نیای این واژه در مفاهیم باتلاق، آب متعفن و رمش احشام است که مؤلفۀ انفصال و جدایی را به ذهن متبادر می‌کند. بررسی باهم‌آیی‌ها نیز، از وجود مؤلفه‌های انفصال از حق، پیوند در باطل، خروج از حدود الهی و مخالفت در چیستی جرم، سخن رانده است. نیمی از آیات، به تبیین پیامدهای سنگین دنیوی و اخروی جرم پرداخته است که از نظر بسامد آیات و تنوع باهم‌آ‌یی‌ها، در مفاهیم حوزۀ گناه، مانند ندارد. هیچ‌یک از مفاهیم حوزۀ بخشش الهی نظیر غفران، تکفیر، عفو و تبدیل در این حوزه قابل ردیابی نیست.نتیجه‌گیری: انفصال و جدایی از حق و پیوند در باطل، مهم‌ترین مؤلفه در شبکۀ معنایی جرم است که در نیای این واژه قابل ردیابی است.