روش‎شناسی کاربرد نقل در تفسیر اجتماعی قرآن

نویسندگان

1 استادیار گروه فقه سیاسی، دانشکده الهیات و ادیان دانشگاه شهید بهشتی، تهران و استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم، قم، ایران. رایانامه: ha_jalali@sbu.ac.ir

doi
10.30512/kq.2023.20189.3686
چکیده

هدف: بررسی روش‌شناختی جایگاه اخبار آحاد در تفسیر اجتماعی قرآن، با توجه به ظرفیت‌های اصول فقه به عنوان دانشی که به حجت در فقه می‌پردازد.روش پژوهش: اجتهادی با رویکرد تجویزی و شیوه گردآوری اسنادی.یافته‌ها: تبیین ‌انواع روایات از حیث اطمینان‌بخشی؛ ‌سنخ‌های مختلف مباحث اجتماعی که در تفسیر اجتماعی قرآن نیازمند استنطاق از قرآن هستیم؛ معانی مختلف حجیت و اعتبار.نتیجه‌گیری: در مباحث توصیفی در مبانی پارادایمی، سطح نظریه و سطح مفاهیم غیر فقهی و مصادیق موضوعات غیر فقهی، نیازمند حجیت معرفت‎شناختی هستیم و اگرچه خبر واحد در فهم این گزاره‌ها مفید است؛ اما نمی‌توان رویکرد تعبدی بدان داشت؛ بلکه بایستی معرفت حاصل از خبر واحد را با معرفت حاصل از دیگر منابع معرفتی مقایسه کرد و منبعی را که واقع‌نمایی بیشتر دارد، مقدم شمرد. در مباحث تجویزی نیز، در گزاره‌های فقهی نیازمند حجیت اصولی هستیم. بنابراین، ظن حاصل از خبر واحدی در تفسیر گزاره‌های فقهی قرآنی، بر ظن حاصل از منابعی مثل عقل و تجربه بشری که ظن خاص نیستند، مقدم‌اند و نمی‌توان با استبعادات عقلی، اخبار آحاد را کنار گذارد؛ ولی در گزاره‌های تجویزی دیگر، یعنی گزاره‌های اخلاقی و کاربردی، نیازمند حجیت معرفت‎شناختی بوده و خبر واحد، در کنار دیگر منابع معرفتی از مزیت خاصی برخوردار نیست.