فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: این پژوهش با هدف بررسی مؤلفه‌های معنایی واژگان مرتبط با حوزه مفهومی خواب در نهج‌البلاغه انجام شده است. هدف اصلی، تحلیل معناشناختی واژگانی است که در بیان مفهوم خواب در کلام امام علی(ع) به‌کار رفته‌اند و شناسایی تفاوت‌های ظریف معنایی بین این واژگان.روش پژوهش: این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از تحلیل مؤلفه‌های معنایی انجام شده است. پژوهشگران با بررسی واژگان مرتبط با خواب در نهج‌البلاغه، مؤلفه‌های معنایی هر واژه را استخراج کرده و تفاوت‌های معنایی آن‌ها را تحلیل نموده­اند. همچنین، از منابع لغوی و تفسیری برای درک بهتر مفاهیم استفاده شده است.یافته‌ها: در نهج‌البلاغه، خواب به دو دسته ممدوح (خواب جسمانی) و مذموم (خواب غفلت) تقسیم می‌شود. خواب جسمانی برای تجدید قوا ضروری است، اما خواب غفلت به عنوان بی‌خبری و دوری از حق مذمت شده است. واژگان مرتبط با خواب در نهج‌البلاغه شامل «نوم»، «سِنَة»، «سُبات»، «مضمضة»، «غِرار»، «اضطجاع»، «رُقاد»، «غفلة»، «سَکرة»، «هجعة»، «حُلم» و تعبیر «ملکتنی عینی» هستند که هر کدام مؤلفه‌های معنایی خاص خود را دارند. واژگان متقابل خواب، مانند «تهجُّد»، «أرقّ»، «رامق»، «یقظة»، «سُهُود» و «سَهَر»، به معنای بیداری و هوشیاری هستند و در تقابل با مفهوم خواب قرار می‌گیرند. مؤلفه‌های معنایی واژگان خواب شامل سستی بدن، استراحت، غفلت، بی‌اختیاری، اضطراب و تشویش است، ولی مؤلفه‌های معنایی واژگان بیداری شامل هوشیاری، حرکت، تشخیص و احتیاط است.نتیجه‌گیری: این پژوهش نشان داد که امام علی(ع) در نهج‌البلاغه از واژگان متنوعی برای بیان مفهوم خواب و بیداری استفاده کرده‌ است که هر کدام دارای مؤلفه‌های معنایی خاصی هستند. این تفاوت‌های ظریف معنایی، بیانگر عمق و دقت کلام آن حضرت در انتقال مفاهیم است. خواب جسمانی به عنوان یک نیاز طبیعی مورد تأیید قرار گرفته، اما خواب غفلت به عنوان عامل دوری از حق و سقوط انسان مذمت شده است. از سوی دیگر، بیداری و هوشیاری به عنوان عوامل مهم در زندگی معنوی و اجتماعی مورد تأکید قرار گرفته‌اند. این تحقیق به درک بهتر مفاهیم خواب و بیداری در نهج‌البلاغه کمک می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه این مفاهیم در جهت هدایت انسان به سوی زندگی متعالی به‌کار رفته‌اند.