فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نهادهای دین و دولت در دورۀ ساسانیان پیوند عمیقی با هم داشته است. آتشکده‌ها با حمایت‌های دولتی در سراسر ایران، نقش مهمی در پیوند ملی داشته و با اجرای مراسم دینی یک‌دست به حکومت مرکزی یاری می‌رساندند. آتشدان با قرارگیری درمیان آتشکده‌های ساسانی، یکی از ملزومات پرستش و از مهم‌ترین ادوات نیایش در دین مزدیسنی و به‌عنوان جایگاه و تختگاه نماد خدای بزرگ بوده است؛ بنابراین از مقدس‌ترین بخش‌های آتشکده به‌شمار می‌رود. آتشدان‌های دورۀ ساسانی از تنوع زیادی در شکل برخوردار بوده و به‌تبع مصالح متفاوتی دارند. بیشتر آتشدان‌های ساسانی از جنس سنگ یا گچ و در معدود مواردی از گل ساخته شده‌اند و تعدادی از آتشدان‌ها مخروطی‌شکل با طرح قاشقی یا ساده در آن‌ها دیده می‌شود؛ اما نکتۀ جالب‌توجه این‌که در ایالت فارس در دورۀ ساسانی، (شامل: استان‌های فارس و بوشهر امروز و بخش‌هایی از نواحی مجاور آن‌ها)، تمام آتشدان‌های کشف‌شده از جنس سنگ ساخته شده و در بیرون از این ایالت به استثناء چند آتشدان که احتمالاً به آتش بهرام اختصاص داشته، همگی آتشکده‌های مکشوف دیگر، آتشدانی از جنس گچ داشته‌اند. با این‌وصف احتمالاً معنای خاصی در این انتخاب جنس آتشدان در دورۀ ساسانی نهفته است. پرسشی که اینجا مطرح است درمورد ارتباط مکان جغرافیایی آتشکده با جنس آتشدان است که آیا می‌توان بین ولایتفارس در دورۀ ساسانی و جنس و مصالح ساخت آتشدان ارتباطی مشخص نمود یا خیر؟ این پژوهش بنیادی با کمک گرفتن از داده‌های میدانی، حاصل بررسی‌های باستان‌شناختی و نیز کشفیات اتفاقی از نقاط مختلف و نیز بهره گرفتن از اطلاعات کتابخانه‌ای انجام شده است. علاوه‌بر این، یکی از انواع آتشدان‌های شناخته‌شده به‌شکل پردۀ جمع‌شده است که در برخی سکه‌های دورۀ ساسانی نیز دیده می‌شود. در نهایت به‌نظر می‌رسد از آنجایی‌که ولایت فارس به‌عنوان تختگاه شاهنشاهی ساسانی، دارای اهمیت به‌سزایی بوده، از این‌رو، آتش را در آتشدان‌های سنگی بر تخت می‌نشاندند.