فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

محوطۀ A بندیان درگز به‌سبب وجود فضاهای معماری و گچ‌بری‌های بی‌نظیر، یکی از مهم‌ترین محوطه‌های ساسانی شمال‌شرقی ایران است که در دهۀ 70ه‍.ش. مورد کاوش قرار گرفت و به‌عنوان نیایشگاهی متعلق به «بهرام پنجم» معرفی گردید. در سال‌های بعد این نظریه موردنقد قرارگرفته و کاربری محوطۀ بندیان در حد یک خانۀ اربابی یا مجموعه‌ای مرتبط با تدفین پیشنهاد شد. نگارندگان این نوشتار سعی کرده‌اند تا براساس مقایسۀ فضای معماری D بندیان که به آتشکده معروف است با فضاهای معماری مشابه و هم‌چنین منطبق سازی با برخی از رسومات آئینی زرتشتی، شناخت و درک بهتری از هویت معماری و کارکرد فضاهای معماری محوطۀ A بندیان ارائه دهند. مهم‌ترین پرسش قابل‌طرح در این پژوهش کارکرد محوطۀ A بندیان است که از منظر ارتباط با آتش‌های مقدس سه‌گانه دارای چه مرتبه‌ای بوده و چه عملکردی را برای این مجموعه می‌توان درنظر گرفت؟ فرضیۀ قابل‌طرح برای این پرسش بدین‌ترتیب است که احتمالاً این مجموعه با آتش دادگاه در ارتباط بوده و عملکرد آن به‌عنوان یک نیایشگاه خانوادگی است. پژوهش پیشِ‌رو از منظر ماهیت بنیادی و روش آن از نوع تحقیقات تاریخی و توصیفی-تحلیلی است و روش گردآوری اطلاعات در آن به‌صورت میدانی-کتابخانه‌ای و براساس مقایسۀ محوطه‌های موردمطالعه به‌صورت میدانی و استفاده از گزارش‌های منتشرشده و منطبق‌سازی این فضاهای معماری با رسومات زرتشتیان است. نتایج پژوهش این موضوع را مطرح می‌سازد که احتمالاً فضای معماری D یک یزشنگاه بوده که در آن برای مراسم‌هایی مانند «یزشن» از آتش دادگاه استفاده می‌شده است و مجموعۀ بندیان نیایشگاهی خانوادگی مرتبط با خانوادۀ مرزبان نواحی شمال‌شرقی ایران در دورۀ میانی ساسانی است. این پژوهش از این‌منظر می‌تواند مورد اهمیت باشد که ضمن ارائۀ تفسیری نو از هویت مجموعۀ بندیان، نمونه‌ای از نیایشگاه‌های خانوادگی دورۀ ساسانی را نمایان می‌سازد که تا پیش از این تنها در منابع مکتوب قابل مشاهده بوده است.