فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ازطریق بررسی سکه‌های ساسانی می‌توان اطلاعات گرانبهایی از تاریخ، فرهنگ، هنر و مذهب ایران به‌دست آورد. در ضرب نخستین سکه‌های ساسانی برخلاف دوره‌های میانه و به‌خصوص اواخر، دقت در جزئیات نقوش، چهره، پیکره و آرایه‌های شاه دیده می‌شود. هدف از پژوهش پیش‌رو، معرفی، بررسی دقیق و تحلیل محتوای یک سکه طلا از دورۀ نخستین ساسانی، یعنی شاپور اول (حک. 241-272 م.) است. سکه‌های شاپور درنهایت دقت ضرب شده‌اند؛ با این‌حال ظاهر متفاوت تصویر چهره شاه در سکۀ موردمطالعه نسبت به سکه‌های دیگر ضرب شده در دورۀ پادشاهی شاپور که حالت ضعف و پژمردگی در آن دیده می‌شود، نیزۀ سه‌شاخ در دستان دو شمایل در اطراف آتشدان در پشت سکه و هم‌چنین دیهیم متصل به پای شاپور از نکات مهم سکۀ موردمطالعه به‌شمار می‌رود. این پژوهش به روش توصیفی، تحلیلی-تطبیقی انجام پذیرفته است. پرسش‌های اصلی مطرح در این پژوهش عبارتنداز: تصویر شاپور در سکۀ موردمطالعه گویای چه مطلبی است؟ چه جزئیات خاصی از نقوش، آرایه‌های تزئینی، نشانه‌ها و تصاویر سکۀ پشت می‌توان دریافت کرد؟ آیا می‌توان برای فهم چهرۀ شاپور از متون دیگر نیز بهره گرفت؟ نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که تصویر روی سکه درواقع نشان‌دهندۀ چهرۀ بیمار شاه در اواخر عمر وی است که این موضوع با استناد به اشعار شاهنامه تأیید می‌شود. نیزۀ سه‌شاخ در پشت سکه به‌عنوان نماد شیوا و نشان آئین کوشانیان گویای موفقیت‌های شاپور، به‌ویژه در نبرد با کوشانیان و به‌نوعی نمایانگر قدرت شاه است. می‌توان گفت نیز‌‌ۀ سه‌شاخ در دستان شاه و اهورامزدا-نگهبان آتشدان و آتش مقدس، تداعی‌کنندۀ تسلیم آئین کوشانیان در برابر آئین ایرانیان است و دیهیم که نماد شاهان ساسانی است به‌همراه نیزۀ سه‌شاخ، آتش، هلال و ماه به‌معنای پیوند و دوستی با اهورامزدا و ایزدان مهر و آناهیتا تعبیر می‌شود و تشابه چهرۀ شاه و اهوارامزدا نشان همان ادعایی است که شاهان اولیۀ ساسانی خود را دارای نژاد و چهرۀ یزدانی می‌دانستند.