فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نقوش تزئینی سنگ‌قبرها، بازخوردی از شرایط فرهنگی، اجتماعی و دینی است که در قالب نقوش مختلف تجلی می‌یابد. مطالعۀ کیفیات پیدا و پنهان قبرستان‌های تاریخی، به‌منظور درک بخشی از عوالم و روابط حاکم‌بر جوامع گذشته اهمیت زیادی دارد؛ هدف نوشتار حاضر پژوهشی در سنگ‌مزارهای آرامستان‌های قدیمی شهرستان مهاباد است. فرض بر آن است که با اتکاء بر منابع نوشتاری و شواهد باستان‌شناختی، ازجمله سنگ‌قبرهای قبرستان‌های قدیمی می‌توان به اهمیت و جایگاه سیاسی، اجتماعی و مذهبی شهر مهاباد در دوران اسلامی پی‌برد. تاکنون بررسی باستان‌شناختی هدفمندی که به ‌شناسایی و مطالعۀ منجسمی که به ‌معرفی این آثار بپردازد، به انجام نرسیده است؛ لذا مطالعۀ قبرستان‌های تاریخی این منطقه می‌تواند، اهمیت این نوع آثار را در مطالعات باستان‌شناختی دوران اسلامی شهرستان مهاباد و به‌ویژه کُردستان مُکریان نشان دهد. گردآوری اطلاعات در این پژوهش به شیوۀ میدانی و کتابخانه‌ای و روش پژوهش آن توصیفی، تاریخی و تحلیلی است و نگارندگان در مطالعات میدانی به مطالعه، مستندنگاری، توصیف، مقایسه، طراحی و تحلیل سنگ‌قبرها پرداخته‌اند. سنگ‌مزارهای، قبرستان‌های قدیمی مهاباد به‌‌‌عنوان یک نمونه در قالب یک جامعۀ آماری به‌لحاظ زمانی و ریخت‌شناسی قابل‌مقایسه با سنگ‌مزارهای کُردستان مُکریان و دیگر مناطق ایران، ازجمله اردبیل و لرستان هستند. در این پژوهش سعی خواهد شد تا به این پرسش‌ها پاسخ داده شود که، افراد شاخص به‌ خاک سپرده شده در این قبرستان‌ها چه کسانی بوده‌اند و در تاریخ این منطقه چه نقش یا جایگاهی داشته‌اند و مطالعۀ کتیبه‌های ادبی و نقش‌مایه‌های غنی سنگ‌قبرهای قبرستان‌های مهاباد ازلحاظ تنوع و کیفیت آثار، کدام نتایج مهم فرهنگی و اجتماعی عصر خویش را بازگو می‌کنند؟ یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که اکثر سنگ‌مزارهای قدیمی مهاباد متعلق به اشخاصی با پایگاه اجتماعی بالا در منطقۀ مُکریان بوده‌اند. درنتیجه مشخص شد با تأکید بر سنگ‌مزارها در دوران ایلخانی و صفویه، شهرستان مهاباد از اهمیت سیاسی و مذهبی قابل‌توجهی در سطح منطقه مذکور برخوردار بوده است.