فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

از وجوه زیبایی آیات قرآن کریم، گزینش دقیق واژه­ها و حروف است. یکی از حروف اثرگذار در زبان عربی، حرف «لا» است که نقش­های متفاوتی را در جمله می­گیرد. گروهی از نحویان و مفسران در برخی جایگاه­ها از آن به «لا زائده» تعبیر می­کنند. یکی از جایگاه‌های لا زائده، پس از «أن» ناصبه است که به صورت «ألّا» و «لِئلّا» می­آید. برخی از نحویان آن را زائده و حشو و برخی دیگر غیرزائده دانسته­اند. در این مقاله با روش توصیفی­ـ تحلیلی، آیاتی را که حرف «أن» ناصبه با لا زائده در آن به کار رفته و آیات مشابه که لا زائده آن حذف شده ­­است مورد بحث قرار می‌گیرد. همچنین با تحلیل کارکردهای زیباشناختی و هدفدار بودن آن روشن می­شود که ذکر لا زائده دارای نکات بلاغی­ای است که با مقتضای حال آیات قرآن کریم در ارتباط بوده و با بافت زبانی هماهنگی بیشتری دارد و زائده دانستن آن­ها توسط برخی از نحویان، بدون توجه به معناشناسی آیات بوده ­است. از جمله اهداف ذکر لا زائده می­توان به نشان­دادن نهایت بازدارندگی و نهی از اعمال ناپسند، بیان خشم و ناراحتی با قوّت تمام، نفی عمل انجام­شده با قاطعیت، نشان­دادن نهایت پستی و زشتی عمل و نیز، نهایت ناتوانی و ضعف طرف مقابل اشاره نمود.