ضرورت و ملاک بدیهیات در فلسفۀ اسلامی
نویسندگان
1 دانشیار فلسفه اسلامی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان
doi
چکیده
یکی از مباحث مهم و تأثیرگذاری که در فلسفۀ اسلامی وجود دارد و امروزه، تحتقابل طرح است، مسئلۀ بدیهیات در حوزة تصورات و « معرفت شناسی » عنوانتصدیقات است . این مسئله با وجود اهمیت فراوان و نقش بی بدیلش در نظاممعرفتی فیلسوفان ما، از زوایای مختلف و به نحو کامل مورد بحث قرار نگرفته استبه گونه ای که به جهت ابهامات نهفته در ملاک تفکیک آنها از ادراکات نظری،گاهی یک قضیۀ نظری به جای یک قضیۀ بدیهی می نشیند و گاهی یک قضیۀبدیهی در جای قضیۀ نظری قرار می گیرد و مورد چون و چرا واقع می شود.تبیین جایگاه بدیهیات در نظام فکری فیلسوفان اسلامی و ارائه و تشریح وارزیابی ملاک های اصلی مرزبندی بدیهی ات از غیر بدیهیات، مسئله ای است کهاین مقاله به عهده گرفته است.پاسخ اجمالی این مقاله به مسئلۀ فوق آن است که اولاً، بدیهیات، اساس وخمیرمایۀ نظام معرفت یقینی را تشکیل می دهند و در غیاب آنها هیچشناخت یقینی و قابل وثوقی حاصل نخواهد شد . ثانیاً، گرچه در زمین ۀ تفکیکآنها از معارف غیربدیهی، ملاک هایی در کتب متفکران اسلامی مطرح شدهاست، لکن اصلی ترین ملاک در تشخیص بدیهیات تصوری ، بساطت اینمفاهیم در حوزة بدیهیات عقلی است و اصلی ترین ملاک در تشخیص قضایایبدیهی نیز ، تصدیق پذیری الزامی و بی درنگ آنها توسط عقل بدون نیاز بهتصدیقات و استدلال های خارجی است
