واکاوی آرامگاه و جایگاه معنوی شمس تبریزی در خوی براساس اسناد تاریخی و مطالعات معماری
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری آیندهپژوهی، گروه آیندهپژوهی، دانشکدۀ مدیریت راهبردی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، گروه پژوهش هنر، دانشکدۀ هنر، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
doi
10.22084/nb.2023.26784.2521چکیده
فرجام کار شمس تبریزی از دیرباز موردتوجه پژوهشگران قرار داشته و در دهههای اخیر نظر مجامع فرهنگی بینالمللی را نیز به خود جلب کرده است. با توجه به اینکه در نقاط مختلف دنیا مکانهایی بهعنوان آرامگاه شمس تبریزی مطرح شدهاند، بنابراین چگونگی واکاوی انتساب این اماکن به شمس تبریزی بهعنوان یک مسأله قابل بررسی است. با توجه به اهمیت فرهنگی و گردشگری آرامگاه شمس تبریزی در سطوح ملی و بینالمللی، تعیین محل این آرامگاه بهعنوان هدف این مطالعه مشخص شده است. در این مطالعه، این پرسش که آرامگاه شمس تبریزی در کدامیک از مکانهای منتسب به وی قرار دارد؟ و این فرضیه که، منارۀ منسوب به شمس در خوی متعلق به آرامگاه شمس تبریزی است، مورد بررسی قرار گرفت. برای رسیدن به پاسخ این پرسش و آزمودن فرضیه، اسناد تاریخی مرتبط با آرامگاههای منتسب به شمس تبریزی مورد تحلیل محتوای کیفی قرار گرفت. تحلیل اسناد دست اول بهدست آمده از منابع داخلی و خارجی، بهویژه منابع عثمانی، قرارداشتن آرامگاه شمس تبریزی در خوی را قابلپذیرش کرده و فرضیۀ مطالعه را تأیید میکند. بررسی تحلیلی منارههای ترسیمی مطراقچی نشانداد که معماری منارۀ سوم با منارههای دو طرف گنبد آرامگاه شمس، متفاوت است. تحلیل متنی و معنایی گفتمان فرهنگ عمومی، ازجمله خلق آثار هنری، استفاده از عبارات مقدس، نامگذاریهای محلی و وقف عواید اماکن عمومی، جایگاه معنوی شخصیت و آرامگاه شمس تبریزی را نشانداد. تعیین محل آرامگاه شمس تبریزی، تحلیل ویژگیهای معماری آن و مشخص شدن جایگاه معنوی شمس تبریزی، دستاورد نهایی این مطالعه محسوب میشود.