مطالعه جنبههای محیط زیستی و فرهنگی کتابهای دست دوم
نویسندگان
1 استادیار گروه علم اطلاعات و دانششناسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
2 کارشناسی ارشد، مدیریت اطلاعات، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
3 دانشیار، گروه علم اطلاعات و دانششناسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
doi
10.30481/lis.2025.557500.2311چکیده
مقدمه: کتابهای دست دوم به آثاری اطلاق میشوند که پیشتر توسط یک یا چند فرد استفاده شدهاند. این کتابها به دلیل قیمت پایینتر و امکان دسترسی به نسخههای نایاب یا خارج از چاپ، اهمیت ویژهای در بازار کتاب دارند. علاوه بر این، کتابهای دست دوم به عنوان بخشی از فرهنگ مصرف پایدار شناخته میشوند که میتوانند به حفظ منابع طبیعی و کاهش مصرف بیرویه کمک کنند.هدف: هدف از این پژوهش شناسایی نقش و اهمیت کتابهای دست دوم در جامعه و تحلیل تأثیرات فرهنگی و محیط زیستی آنهاست؛ با توجه به این که استفاده از این کتابها میتواند تعاملات اجتماعی و دسترسی همگانی به منابع مطالعه را نیز تسهیل کند.روش پژوهش: این مطالعه از نوع کاربردی و با رویکرد کیفی انجام شد. دادهها از طریق مصاحبه نیمهساختاریافته با دو گروه شامل متخصصان محیط زیست و فعالان حوزه نشر و کتابفروشیها جمعآوری گردید که انتخاب آنها با نمونهگیری هدفمند و بر اساس تجربه و آگاهی مرتبط صورت گرفت. برای تحلیل دادهها از نرمافزار MAXQDA و روش تحلیل مضمون استفاده شد و مراحل کدگذاری شامل: کدگذاری باز، استخراج و بازبینی مضامین اصلی و فرعی بود. همچنین، نتایج با Visio 2020 به نقشههای مفهومی تبدیل شدند. اعتبار و قابلیت اعتماد دادهها با بازبینی مشارکتکنندگان، مقایسه مستمر دادهها و بازبینی توسط پژوهشگران دیگر تضمین شد. یافتهها: یافتهها نشان میدهند که استفاده از کتابهای دست دوم اثرات ملموس محیط زیستی و فرهنگی دارد. در بعد محیط زیستی، کاهش مصرف منابع طبیعی و تولید کاغذ، بهبود بازیافت و بازاستفاده و نقش مکمل کتابهای الکترونیکی برجسته شد. در بعد فرهنگی، استفاده از کتابهای دست دوم، بسترسازی فرهنگی، تقویت اعتماد متقابل در چرخه مبادله و برجستهکردن اهمیت حق مؤلف را تسهیل میکند. این نتایج از تحلیل کیفی دادهها و استخراج مضامین اصلی و فرعی حاصل شده است و نشان میدهد که کتابهای دست دوم علاوه بر صرفهجویی اقتصادی، میتوانند محرکی برای توسعه فرهنگی و محیط زیستی باشند.نتیجهگیری: نتایج پژوهش نشان میدهد که کتابهای دست دوم نقش مهمی در حفظ و انتقال میراث فرهنگی ایفا میکنند. آنها به عنوان منابعی ارزشمند برای دسترسی به دانش و آثار کلاسیک تلقی میشوند و میتوانند در کاهش هزینههای آموزشی و فرهنگی مؤثر باشند. همچنین، استفاده از کتابهای دست دوم به کاهش تولید کاغذ و مصرف منابع طبیعی کمک کرده و تأثیرات مثبتی بر محیط زیست دارد. علاوه بر این، این کتابها با ترویج فرهنگ مصرف پایدار و بازاستفاده، میتوانند به عنوان ابزارهایی مؤثر در ترویج سواد اطلاعاتی سبز و آگاهیرسانی درباره اهمیت حفاظت از منابع طبیعی عمل کنند.
