تبیین فرایند و ارائه الگوی پارادایمی لجستیک دانش در پزشکی از راه دور: یک مطالعه داده بنیاد

نویسندگان

1 استادیار، گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

3 استاد گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران .

4 استاد دانشکده آموزش پزشکی و فناوری‌های یادگیری، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران.

doi
10.30481/lis.2025.534557.2270
چکیده

هدف: با توجه به نقش لجستیک دانش در پزشکی از راه دور، این پژوهش با هدف طراحی مدلی برای اجرایی‌ سازی پزشکی از راه دور در بستر لجستیک دانش انجام شد.روش پژوهش: این پژوهش کاربردی با رویکرد کیفی و با استفاده از نظریه داده بنیاد و مدل پارادایمی اشتراوس و کوربین اجرا شد. داده­ها از طریق مصاحبه‌­های نیمه‌ساختاریافته با 15 متخصص و صاحب نظر حوزه سلامت که به روش نمونه­گیری هدفمند و با تکنیک گلوله برفی انتخاب شده بودند، گردآوری شد. فرآیند جمع‌آوری داده‌ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. با پیشرفت تحلیل داده‌ها و شکل‌گیری مقولات، نمونه‌گیری نظری نیز انجام شد تا نمونه‌های بعدی بر اساس نیاز به غنی‌تر کردن مفاهیم و روابط شناسایی شوند. تحلیل داده­ها با رویکرد نظام‌مند و در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام شد. برای تحلیل داده‌ها از نرم‌افزار MAXQDA نسخه 20 استفاده شد و در نهایت مدل مورد نظر در قالب الگوی پارادایمی ترسیم گردید. یافته­ها: مدل نهایی پژوهش نشان داد که  عنصر محوری در پزشکی از راه دور، ایجاد جریان دانش است که  شامل سه مقوله دریافت، انتقال و تحویل دانش است. اهداف و الزامات پزشکی از راه دور به‌ عنوان عوامل علی و ترجمان دانش و اجرای پزشکی از راه دور به‌ عنوان راهبردهای مدل پارادایمی پژوهش شناسایی شدند. مکان دانش، محورها و طبقات خدمات‌رسانی به عنوان بستر مدل و همچنین چالش‌ها، نوع دانش و ویژگی دانش به عنوان شرایط زمینه‌ای و مداخله‌گر در اجرای راهبردها تعیین شدند. خروجی این مدل، ایجاد ارزش افزوده و مزایای ناشی از مدیریت دانش در حوزه پزشکی از راه دور بود. نتیجه­‌گیری: یافته‌ها نشان داد که لجستیک دانش می‌­تواند به دانش­‌محور کردن فرآیند پزشکی از راه دور کمک کند. دانش‌­محور شدن این فرآیند، تصمیم‌ها و پیشنهادهای ارائه شده را قابل اعتمادتر می‌سازد.