تجربیات زیسته اساتید دانشگاه تبریز از اضطراب اطلاعاتی و پیامدهای آن: مطالعهای پدیدارشناسانه
نویسندگان
1 دانشیار گروه تعلیم و تربیت، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
2 استادیار، گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
doi
10.30481/lis.2025.485615.2204چکیده
هدف: یکی از مشکلات و چالشهای نوظهور که با رشد و گسترش فناوریهای جدید و ظهور و رشد مکاتب فلسفی جدید از جمله پساساختارگرایی ظاهر شد، اضطراب اطلاعاتی است. پساساختارگرایی یکی از مکاتب نوظهوری است که در باب دانش و رشد ریزومی دانش دیدگاههای برجستهای دارد. این نوع اضطراب که عمدتاً یک نوع بحران معرفتشناختی است، در سایه گسترش تفکر ریزومی به وجود آمده است. هدف پژوهش حاضر، واکاوی ادراکات و تجربیات اساتید دانشگاه تبریز از اضطراب اطلاعاتی و ابعاد و پیامدهای آن است.روششناسی: روش مورد استفاده در این پژوهش از نوع پارادایم کیفی و از نوع پدیدارشناسی تفسیری است. شرکتکنندگان در این پژوهش، 20 نفر از اعضای هیئت علمی دانشگاه تبریز بودند که به صورت نمونهگیری هدفمند انتخاب شدند. دادهها با توجه به مصاحبههای عمیق، فردی و نیمهساختاریافته گردآوری شد و تا زمان اشباع دادهها، مصاحبهها تداوم پیدا کرد. پس از پیادهسازی مکتوب مصاحبهها، دادههای مصاحبهها بر اساس رویکرد هرمنیوتیک و بر اساس روش دیکلمن، تانر و الن (1989) مورد تجزیه و تحلیل قرارگرفتند.یافتهها: از تجزیه و تحلیل تجربیات اعضای هیئت علمی دانشگاه تبریز 513 کد، 4 مضمون اصلی ماهیت حرفه (فرهنگ شغلی، ارتقای شغلی، تعامل حرفهای، تولید دانش)، عوامل مداخلهگر اضطراب اطلاعاتی (حجم زیاد اطلاعات و کمبود زمان، ظهور فناوریهای جدید، ترس از دست دادن اطلاعات مهم، ناتوانی مدیریت نظام شناختی، فرهنگ اشتراک دانش و دستیابی به یافتههای علمی نوین)، پیامدهای اضطراب اطلاعاتی (تشویش و اضطراب ذهنی، احساس وانهادگی، بحران تصمیمگیری، عملکرد حرفهای و انباشت وظایف حرفهای) و راهبردهای مدیریت اضطراب اطلاعاتی (ارتقای مهارتهای شناختی و فراشناختی، ارتقای مهارتهای ارزیابی اطلاعات، ارتقای سواد رسانهای، خودمراقبتی و خویشتنداری و مهارتهای مدیریت) حاصل شد.نتیجهگیری: با توجه به ماهیت شغلی اعضای هیئت علمی دانشگاه و این که این قشر بیشتر در معرض اضطراب اطلاعاتی هستند و این اضطراب میتواند عملکرد شغلی آنان را تحت تأثیر قرار دهد، میتوان با اتخاذ راهبردهایی نظیر رشد مهارتهای شناختی و فراشناختی، مدیریت اطلاعات و ارتقای نظام معرفتشناختی فرد، اضطراب اطلاعاتی را در آنان کاهش داد.