فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: سوگیری‌های شناختی از انواع خطاهای شناختی هستند که بر فرایندهای شناختی انسان اثر می‌گذارند و به شکل الگوهای فکری درآمده و در ارزیابی و تصمیم‌گیری افراد ایفای نقش کرده و منجر به نگرش، باور، قضاوت و تصمیم‌گیری نادرست می‌شوند. هدف پژوهش حاضر آن است که سوگیری‌های شناختی را در کتاب‌های داستانی کودکان شناسایی و معرفی کند.روش: پژوهش حاضر به روش ارزیابانه انجام شده است. جامعه پژوهش کتاب‌های داستانی تألیفی رده سنی (ب)، (ج) و (ب و ج) است که ۲۰ مورد از کتاب‌های انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان (1399 تا 1402) و ۱۷ مورد از کتاب‌های پرفروش کودکان و نوجوان (۱۴۰۲) و در مجموع ۳۷ اثر مصور زیر 120 صفحه به عنوان نمونه انتخاب شدند. از سیاهه ارزیابی استاندارد مؤسسه آکاپس برای ارزیابی کتاب‌ها‌‌ی داستانی استفاده شد. سیاهه ارزیابی یاد شده ترجمه شد و با کمک متخصصان حوزه علوم شناختی، نحوه بازنمایی سوگیری در کتب داستانی به سیاهه ارزیابی اضافه گردید. سپس، با استفاده از روش سی‌وی‌آی روایی آن بررسی و پس از اصلاح تأیید شد و پایایی ابزار نیز با روش دو نیم کردن و شاخص اسپیرمن‏ براون بررسی و به تأیید رسید.یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که کتاب‎‌های کانون پرورش فکری کودکان دارای 11 سوگیری و کتاب‌های پرفروش دارای 13 سوگیری شناختی بودند. همچنین، طبق یافته‎‌ها، تنوع سوگیری‎‌های شناختی آثار پرفروش بیش از آثار کانون پرورش فکری بود. همچنین، یافته‎‌ها نشان داد که سوگیری تأییدی، پربسامدترین سوگیری شناختی در داستان‎‌های کودک و نوجوان است و به نظر می‌‎رسد سوگیری‎‌های دیگر موجود در آثار چون سوگیری کلیشه‌ای، تمرکز بر واضحات، اعتمادبه ‎نفس بیش از حد، پذیرش شواهد، عدم تمرکز بر شواهد و سوگیری خواسته‎ اندیشی به ‎لحاظ مفهومی به سوگیری تأییدی بسیار نزدیک ‎اند و به تقویت آن کمک می‎‌کنند.نتیجه‌گیری: هر چند تعداد سوگیری‎‌های شناختی در آثار کانون 11 مورد و در آثار پرفروش 13 مورد بود ولی به نظر نمی‎‌‌رسد که این تفاوت قابل توجه باشد. به نظر می‎‌رسد که جهت‎‌گیری برخی آثار کانون به سمت موفقیت‎‌گرایی و جهت‎‌گیری برخی آثار پرفروش به سمت موفقیت‎‌گرایی و الگوسازی، موجد سوگیری‎‌‌های شناختی در برخی آثار شده است. با این حال، احتمال می‎‌رود آثاری که با رویه‌ها و ضابطه‎‌های مشخص و مدونی ارزیابی شوند، از نظر توجه به خطاها وضعیت بهتری داشته باشند. بنابراین، لازم است در ارزیابی قبل از انتشار آثار، مسئله سوگیری‎‌های شناختی و به‎ خصوص سوگیری تأییدی بررسی شود و روایت‎‌ها از این منظر پالوده گردد.