ترویج خواندن به مثابه ایدئولوژی: بازتولید مناسبات سلطه در نشستهای کتابخوان نهاد کتابخانههای عمومی کشور
نویسندگان
1 کارشناسی ارشد مدیریت اطلاعات، گروه علم اطلاعات و مدیریت دانش، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 استادیار، گروه علم اطلاعات و مدیریت دانش، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 استادیار، گروه ارتباطات اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.30481/lis.2025.488626.2210چکیده
هدف: مقصود پژوهش حاضر شناسایی سویههای ایدئولوژیک «ترویج خواندن» و مطالعه نحوه برساخت گفتمانی - ایدئولوژیکی سوژگی و کردار در «نشستهای کتابخوان» است.روش پژوهش: روش پژوهش تحلیل گفتمان است. دادههای پژوهش از 21 متن مرتبط با ترویج خواندن در «نشستهای کتابخوان» که به طور هدفمند نمونهگیری شدند، استخراج شد. تحلیل دادهها به واسطه ابزارهای تحلیل متن و فرامتن رویکرد فرکلاف، در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین، در نرمافزار مکسکیودا 2 انجام شد.یافتهها: سوژه «ارائهدهنده» در شناسایی و دستیابی به اطلاعات تواناست، راه درمان و پیشگیری بیماریها را میشناسد، نوع بیماری و اطلاعات مورد نیاز برای درمان و پیشگیری سوژه «مخاطب» را میشناسد. در مقابل، سوژه «مخاطب» بیمار بالقوه یا بالفعلی است که نیازمند درمان یا پیشگیری با اطلاعات است، توان شناسایی اطلاعات، نوع بیماری خود و اطلاعات مورد نیاز برای درمان و پیشگیری را ندارد. در نتیجه به کارگیری گونه «ارائه»، سوژه «ارائهدهنده» در جایگاهی بالاتر از سوژه «مخاطب» قرار دارد، بر جریان سخن و نوبتگیریها تسلط دارد، در بیشتر مواقع متکلم است و اطلاعات را به سوژه «مخاطب» منتقل و معرفی میکند. در مقابل، سوژه «مخاطب» در جایگاهی پایینتر از سوژه «ارائهدهنده» قرار دارد، کنترل زیادی بر جریان سخن و نوبتگیریها ندارد، در بیشتر مواقع شنونده است و با دریافت اطلاعات بیماریاش بهبود یافته یا مصون میشود.نتیجهگیری: ایدئولوژی «ترویج خواندن» زمینه انتقال دژ اطلاعات به سوژه «مخاطب»، کنترل خوراک اطلاعاتی وی و سلطه سوژه «ارائهدهنده» بر سوژه «مخاطب» را فراهم میکند، علت نابسامانی به نبود اطلاعات تقلیل پیدا کرده و مناسبات سلطه موجود در نظام اجتماعی، جلوهای طبیعی به خود میگیرد.
