مطالعۀ باستانشناسی، سفالهای ایرانی-اسلامی (قرون 7 تا 9ه.ق.) یافتشده از کاوشهای آزاک روسیه
نویسندگان
1 دانشیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ حفاظت آثار فرهنگی (کاربردی)، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران
doi
10.22084/nb.2023.26022.2470چکیده
منطقۀ آزاک واقعدر جنوب روسیه که امروزه با نام «آزو» شناخته میشود طی قرون میانی اسلام، نقشی فعال در مبادلات تجاری ایفا میکرده است. طی کاوشهایی که در این منطقه انجام شده است، آثار فرهنگی مختلفی یافتشده است که نشان از اهمیت بالای آن در قلمرو اسلامی طی قرون 7 تا 9ه.ق. دارد. تولیدات سفالی از ایران که حجم بالایی از آثار فرهنگی این منطقه را به خود اختصاص دادهاند، تاکنون مورد مطالعه قرار نگرفته؛ این درحالی است که مطالعۀ این سفالها میتواند نمونههای جدیدی از سفالهای دوران اسلامی را به محققان معرفی نموده و نقشی اساسی در گونهشناسی سفالهای ایران در قرون میانی اسلام، ایفا نماید. حال این پژوهش درنظر دارد با تکیهبر مطالعات میدانی و کتابخانهای، سفالهای یافتشده از این شهر، طی کاوشهای موزۀ آزو که در خود این موزه نیز نگهداری میشوند را موردمطالعه قرار دهد. در این پژوهش به این پرسشها پاسخ داده خواهد شد که سفالهای یافتشده از این شهر شامل کدام گونههای سفالی میباشند؟ این سفالینهها متعلق به کدام دوران تاریخی میباشند؟ براساس این مطالعه مشخص گردید که آزاک بهدلیل قرارگیری در میان دشت قبچاق، شمالغرب ایران و ماوراءالنهر بهعنوان یک شهر بندری نقشی اساسی در مبادلات سفال تمدن اسلامی بهسمت اروپا ایفا میکرده است. سفالهایی که از ایران به این منطقه صادر میشدهاند در مراکز مهم سفالگری ایران از قبیل: کاشان، ری، ساوه، جرجان، سلطانآباد و آذربایجان تولید میشده و شامل انواع مختلفی از سفالهایی با سبک نقاشی زیرلعاب، نقاشی روی لعاب، نقش کندۀ زیرلعاب را دربر میگیرند که در اینمیان، سفالهایی با سبک «کاشین» که در شهر کاشان تولید میشدهاند، جزو غالب و مشهور آنها بهحساب میآیند. در کنار این سفالینهها سفالهای تولیدات قلمرو بیرانسی نیز جزو اقلام مهم تجاری این منطقه بوده است که باعث ایجاد تبادل تکنیکی بیم قلمرو اسلامی و بیزانس شده است.
