سارتر از نگاه مطهری (بخش اول)

نویسندگان

1 دانشیار، گروه فلسفه، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

doi
10.22096/ek.2026.2084307.1629
چکیده

مرتضی مطهری متفکری برجسته بود که در کنار علوم اسلامی به پژوهش در زمینۀ فلسفۀ غربی نیز پرداخت و کوشید تا با مقایسۀ آنها شبهات دینی را پاسخ گوید و یکی از وظایف خود را که دفاع عقلانی از آموزه‌های اسلامی بود به انجام برساند. او بدین منظور مکاتب فلسفی مغرب زمین را تا آنجا که به زبان فارسی ترجمه شده بودند مطالعه و نقد کرد. یکی از این مکاتب اگزیستانسیالیسم بود که فرد شاخص آن پیش از انقلاب اسلامی ژان پل سارتر فیلسوف مشهور فرانسوی بود. سارتر فیلسوفی ملحد بود و فلسفۀ خود را بر این مبنا پایه‌گذاری کرده بود. مطهری در قامت متفکری متدین رویکردی انتقادی به فلسفۀ سارتر دارد و در موارد متعدد آرای او را رد کرده است. در این مقاله این آرا در هشت عنوان دسته‌بندی شده و زیر هر عنوان نخست نظر سارتر سپس نقد مطهری و در پایان ارزیابی نگارنده آمده  است. در بخش اول مقاله پس از مقدمه، چهار عنوان «رد ماهیت ثابت انسان»، «تقدم وجود بر ماهیت در انسان»، «آزادی» و «ناسازگاری خدا و آزادی انسان» بررسی شده است. در بخش دوم (که در شمارۀ آیندۀ مجله به چاپ خواهد رسید) به چهار عنوان «پوچ‌انگاری»، «نسبی بودن اخلاق»، «مسئولیت» و «انسان‌دوستی» پرداخته می‌شود و سپس زیر عنوان «نتیجه‌گیری» به ریشۀ اختلاف‌نظر میان این دو متفکر اشاره خواهد شد.