کتابخانههای عصر صفوی: تداوم و تحول در رویکردها
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری علم اطلاعات و دانششناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال، تهران، ایران
2 دانشیار، گروه علم اطلاعات و دانششناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، ,واحد تهران شمال، تهران، ایران
3 استادیار، گروه علم اطلاعات و دانششناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال، تهران، ایران.
4 استادیار، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران
5 استاد، گروه علم اطلاعات و دانششناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران
doi
10.30481/lis.2023.239621.1742چکیده
هدف: بررسی و تحلیل کارکرد و نقش کتابخانهها در دوران حکومت صفویان.روش پژوهش: با توجه به ماهیت این پژوهش، از روش کتابخانهای مبتنی بر بررسی کتابها، نسخ خطی و اسناد دست اول استفاده شده است.یافتهها: پژوهش حاضر نشان میدهد که دو دوره متمایز در حیات و کارکرد کتابخانههای عصر صفوی قابل بررسی است. دوره نخست که مربوط به سده دهم هجری و زمان حکومت شاه اسماعیل و بخشی از زمان شاه طهماسب میشود، امتداد نقش و کارکرد کتابخانههای قرن نهم و به ویژه کتابخانههای تیموریان در خراسان است که در آن، وظیفه اصلی کتابخانهها، تولید و آفرینش نسخ نفیس با بهرهگیری از عالیترین سطح هنرهای کتابآرایی است.در دوره دوم که زمان شاه عباس و پس از آن را در بر میگیرد، به دلایلی چند و از جمله لزوم تدوین آثار دینی – فقهی مذهب تشیع که در جامعه ایران آن روزگار با کمبود مواجه بوده، کتابخانهها و مجموعه منابعشان عمدتاً به سمت گردآوری این گروه از آثار سوق پیدا میکند. تحول دیگری که در این مرحله رخ میدهد، مطرح شدن زبان فارسی به عنوان زبان نگارش متون مذهبی برای استفاده عموم افراد جامعه ایران است.نتیجهگیری: کارکرد و جایگاه کتابخانهها در دو قرن حکومت صفویان را در دو مرحله متفاوت میتوان مشاهده کرد. در مرحله نخست، تداوم کارکرد کتابخانهها بسان دوره گذشته بود که در آن وظیفه اصلی کتابخانهها، آفرینش نسخههای خطی نفیس با بهرهگیری از سرآمدان عرصههای نگارگری و خوشنویسی و کتابآرایی بود. در مرحله دوم توجه به کتابخانهها بیشتر به عنوان جایگاه حفظ و نگهداری آثار مکتوب علما و فقهای شیعه بود که تحولی محسوس در نقش و عملکرد کتابخانههای مهم این دوره به شمار میآید.
